ยุโรปพึ่งพาก๊าซฟอสซิลจากรัสเซียแค่ไหน อย่างไร

แปลเรียบเรียงจาก Q&A | Europe’s Dependence on Russian Gas BY ANNE-SOPHIE CORBEAU https://www.energypolicy.columbia.edu/research/interview/qa-europe-s-dependence-russian-gas

การรุกรานยูเครนของรัสเซียก่อให้เกิดวิกฤตพลังงานในระดับที่ไม่เคยมีมาก่อน สะท้อนให้เห็นจากการเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วของราคาสินค้าโภคภัณฑ์ ประเทศในยุโรปและสหรัฐอเมริกาตอบโต้ด้วยการคว่ำบาตรรัสเซียและเยอรมนีระงับการรับรองโครงการท่อส่งก๊าซธรรมชาติ Nord Stream 2 ความกังวลถึงขอบเขตของการพึ่งพารัสเซียในด้านพลังงานของยุโรป โดยเฉพาะอย่างยิ่งสำหรับก๊าซฟอสซิล รวมถึงถ่านหินและน้ำมัน กำลังเพิ่มขึ้นเมื่อความขัดแย้งทวีความรุนแรงขึ้น

Anne-Sophie Corbeau นักวิชาการด้านการวิจัยระดับโลกทำงานที่ Center on Global Energy Policy ได้ตอบคำถามเกี่ยวกับการพึ่งพารัสเซียของยุโรปนั้นลึกซึ้งอย่างไร และความสัมพันธ์ที่ไม่พึงประสงค์นี้พัฒนาขึ้นได้อย่างไร

ยุโรปพึ่งพาก๊าซฟอสซิลจากรัสเซียแค่ไหน

ในปี 2563 ยุโรป [1] รวมถึงตุรกีนำเข้าก๊าซฟอสซิลจากรัสเซียราว 185 พันล้านลูกบาศก์เมตร (bcm) : แบ่งเป็นจากท่อส่งก๊าซ 168 bcm และจากการนำเข้าก๊าซฟอสซิลเหลว(LNG) 17 bcm [2] คิดเป็น 36 เปอร์เซ็นต์ของความต้องการใช้ก๊าซฟอสซิลทั้งหมดของยุโรปซึ่งมีปริมาณ 512 bmc ในปี 2564 ตามการประมาณการของ Anne-Sophie Corbeau ยุโรปนำเข้าก๊าซฟอสซิลในปริมาณเท่ากับปี 2563 และมีสัดส่วนระหว่างท่อส่งก๊าซ/ก๊าซฟอสซิลเหลว(LNG) เหมือนกัน คิดเป็น 34 เปอร์เซ็นต์ของความต้องการใช้ก๊าซฟอสซิลที่เพิ่มขึ้นทั้งหมด 540 พันล้านเซนติเมตร[3][4]

ในขณะเดียวกัน สหภาพยุโรปนำเข้าก๊าซฟอสซิลรัสเซีย 155 bcm ในปี 2564 มาจากท่อส่งก๊าซฟอสซิล 142 bcm และก๊าซฟอสซิลเหลว 14 bcm[5] สหภาพยุโรปพึ่งพาก๊าซฟอสซิลจากรัสเซีย 45 เปอร์เซ็นต์ของการนำเข้า และราว 40 เปอร์เซ็นต์ของการใช้ [6]

เมื่อพิจารณาตัวเลขในมิติต่างๆ :

• รัสเซียเป็นซัพพลายเออร์ก๊าซฟอสซิลรายใหญ่ที่สุดของยุโรป รองลงไปคือการนำเข้าก๊าซฟอสซิลเหลว(LNG) จากประเทศต่างๆ (ไม่รวมรัสเซีย) ปริมาณ 90 bcm การนำเข้าก๊าซฟอสซิลอื่นๆ ผ่านระบบท่อ มาจากแอลจีเรีย อาเซอร์ไบจาน อิหร่าน และลิเบียประมาณ 60 bcm การผลิตก๊าซฟอสซิลภายในยุโรปอยู่ที่ประมาณ 190 bcm

• การส่งออกก๊าซฟอสซิลของรัสเซียผ่านระบบท่อไปยังยุโรปนั้นเท่ากับหนึ่งในสามของการค้าก๊าซฟอสซิลเหลว(LNG) ทั่วโลกในปี 2564 หากยุโรปต้องแทนที่ก๊าซฟอสซิลของรัสเซียทั้งหมดผ่านระบบท่อด้วยก๊าซธรรมชาติเหลว(LNG) จะต้องนำเข้า LNG ประมาณ 275 bcm คิดเป็นมากกว่าร้อยละ 53 ของการค้าก๊าซฟอสซิลเหลว(LNG) ทั่วโลก ยุโรปจะต้องค้นหาแหล่ง LNG อื่นเพื่อแทนที่ LNG ของรัสเซีย

• การส่งออกก๊าซฟอสซิลทางระบบท่อของรัสเซียอยู่ในขอบเขตเดียวกันกับการใช้ก๊าซฟอสซิลในปัจจุบันในภาคพลังงานของยุโรป หากยุโรปต้องการปลดแอกการนำเข้าก๊าซฟอสซิลของรัสเซียด้วยพลังงานหมุนเวียน ก็จะต้องสร้างพลังงานลมเพิ่มเติม 370 กิกะวัตต์ (GW) มาทดแทน (เพิ่มจาก 215 GW ที่ติดตั้งในปี 2563) ยุโรปมีกำลังผลิตไฟฟ้าจากลมโดยเฉลี่ย 14 กิกะวัตต์ ต่อปีระหว่างปี 2558 ถึง 2563 หรือไม่ยุโรปจะต้องเพิ่มการผลิตไฟฟ้าจากนิวเคลียร์อีก 105 กิกะวัตต์ ซึ่งใกล้เคียงกับกำลังผลิตติดตั้งในปี 2564 (115 กิกะวัตต์)

ยุโรปได้กลายมาเป็นผู้พึ่งพาก๊าซฟอสซิลจากรัสเซียอย่างไร

มีการอภิปรายอย่างกว้างขวางถึงการลดการพึ่งพาก๊าซฟอสซิลจากรัสเซียของยุโรปในช่วง 15 ปีที่ผ่านมาในกรุงบรัสเซลส์ แม้จะมีสัญญาณเตือนภัยจากวิกฤตการณ์มกราคม 2552 ที่นำไปสู่การหยุดชะงักของก๊าซฟอสซิลจากรัสเซียผ่านยูเครนเป็นเวลาสองสัปดาห์ และการผนวกไครเมียของรัสเซียในปี 2557 ยุโรปไม่ได้ขัดขวางการนำเข้าก๊าซฟอสซิลจากรัสเซีย ในทางตรงกันข้าม การส่งก๊าซฟอสซิลของรัสเซียผ่านระบบท่อไปยังยุโรปเพิ่มขึ้นหลังปี 2557 และยุโรปยังเริ่มนำเข้าก๊าซฟอสซิลเหลว(LNG)ของรัสเซียจากโครงการ Yamal LNG ในปี 2560

มีเหตุผลสามประการที่ยุโรปพึ่งพาก๊าซฟอสซิลจากรัสเซียอย่างต่อเนื่อง :

การผลิตก๊าซฟอสซิลของยุโรปเริ่มลดลงอย่างรวดเร็วหลังจากปี 2553 ในช่วงทศวรรษ 2000 การผลิตก๊าซฟอสซิลของยุโรปมีสัดส่วนระหว่าง 50 ถึง 60 เปอร์เซ็นต์ของความต้องการทั้งยุโรป ผู้ผลิตรายใหญ่ที่สุดคือเนเธอร์แลนด์ นอร์เวย์ และสหราชอาณาจักร แต่ในช่วง 10 ถึง 15 ปีที่ผ่านมา การผลิตก๊าซฟอสซิลของสหราชอาณาจักรเริ่มลดลง และเหตุแผ่นดินไหวที่เกี่ยวข้องกับการผลิตก๊าซฟอสซิลในเนเธอร์แลนด์เป็นปัจจัยเร่งให้ผลผลิตก๊าซในแหล่งโกรนิงเกน(ซึ่งครั้งหนึ่งเคยเป็นแหล่งก๊าซฟอสซิลที่ใหญ่ที่สุดในยุโรป) ลดลงอย่างรวดเร็ว

ความต้องการใช้ก๊าซฟอสซิลของยุโรปทรงตัวในช่วงห้าปีที่ผ่านมา (ถึงแม้จะต่ำกว่าระดับสูงสุดในปี 2553 ส่วนใหญ่มาจากการที่มีสภาพอากาศที่หนาวเย็นเป็นพิเศษ)

ทางเลือกในการลดพึ่งพาก๊าซฟอสซิลไม่อาจอุดช่องว่างการนำเข้าก๊าซฟอสซิลที่เพิ่มขึ้นได้ เนื่องจากการผลิตที่ลดลงของยุโรป การนำเข้าก๊าซฟอสซิลโดยสุทธิเพิ่มขึ้นมากกว่า 80 bcm ตั้งแต่ปี 2559 ในขณะที่ยุโรปประสบความสำเร็จในการขยายกำลังการผลิต LNG regasification ราว 250 bcm ต่อปีในปี 2563 (เพิ่มขึ้น 40% จาก 2553) การเพิ่มการนำเข้าก๊าซฟอสซิลเหลวยังไม่ครอบคลุมความต้องการนำเข้าที่เพิ่มขึ้น นอกจากนี้ ยุโรปยังทำหน้าที่เป็นตลาดที่สมดุลสำหรับอุปทานก๊าซฟอสซิลเหลว(LNG)ทั่วโลก : กล่าวคือเป็นตลาดที่สามารถดูดซับอุปทาน LNG ส่วนเกินเมื่อตลาดมีอุปทานมากเกินไปหรือเปลี่ยนเส้นทางสินค้า LNG เมื่อตลาดตึงตัว ยุโรปยังแข่งขันกับเอเชียเพื่อซื้อ LNG การนำเข้า LNG จากแอฟริกาเหนือ (แอลจีเรีย ลิเบีย) ลดน้อยลง และการส่งก๊าซฟอสซิลทางระบบท่อจากอาเซอร์ไบจานยังมีพอประมาณ 15 bcm ในปี 2564 (เทียบเท่ากับร้อยละ 8 ของปริมาณก๊าซฟอสซิลของรัสเซียที่ส่งไปยังยุโรป)

กราฟแสดงความต้องการ การผลิตและการนำเข้าก๊าซฟอสซิลของยุโรป (ที่มา : bp, and author’s estimates for 2021 based on IEA and Bloomberg)
หมายเหตุ:
[1] The definition of Europe includes EU27, Bosnia-Herzegovina, Georgia, Gibraltar, Montenegro, North Macedonia, Serbia, Switzerland, Turkey, and the United Kingdom.
[2] bp, Statistical Review of World Energy, July 2021, https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html.
[3] International Energy Agency, Gas Market Report – Q1-2022, January 31, 2022, https://www.iea.org/reports/gas-market-report-q1-2022.
[4] Gazprom’s data point to similar pipeline gas exports to Europe in 2020 (174.9 bcm), see Gazpromexport, Delivery statistics; and in 2021 (total pipeline exports of 185.1 bcm), see O. Tanas and D. Khrennikova, “Gazprom misses 2021 gas export targets straining European gas markets,” World Oil, January 3, 2022, https://www.worldoil.com/news/2022/1/3/gazprom-misses-2021-gas-export-targets-straining-european-markets.
[5] European Commission, “REPowerEU: Joint European action for more affordable, secure and sustainable energy,” March 8, 2022, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/IP_22_1511.
[6] Ibid.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s