คู่มือฟอกเขียว : กลยุทธ์แยบยลของอุตสาหกรรมฟอสซิล
คู่มือฟอกเขียว

กลยุทธ์
แยบยล
ของอุตสาหกรรม
ฟอสซิล

เมื่อบริษัทน้ำมันและก๊าซสร้างภาพ "เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม" ขณะที่กิจการของพวกเขายังคงทำลายโลก — นี่คือ 7 กลยุทธ์ที่คุณต้องรู้

เลื่อนลง
© Roengrit Kongmuang / Greenpeace
การฟอกเขียว GREENWASHING 72% ของโพสต์โซเชียลมีเดีย Big Oil คือการฟอกเขียว FOSSIL FUEL DECEPTION PALTERING CARBON OFFSET FRAUD NET ZERO THEATER การฟอกเขียว GREENWASHING 72% ของโพสต์โซเชียลมีเดีย Big Oil คือการฟอกเขียว FOSSIL FUEL DECEPTION PALTERING CARBON OFFSET FRAUD NET ZERO THEATER
เราต้องไม่ยอมให้มีการฟอกเขียว Net Zero — เกณฑ์และมาตรฐานสำหรับคำมั่นสัญญาเหล่านี้ มีช่องโหว่ใหญ่พอที่จะขับรถบรรทุกผ่านได้
— อันโตนิโอ กูเตอร์เรส, เลขาธิการสหประชาชาติ

การฟอกเขียว คืออะไร?

เมื่ออุตสาหกรรมฟอสซิลทำการแถลงที่หลอกลวง ไม่เป็นความจริง หรือขาดหลักฐาน เพื่อแสดงว่าตนเองเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม หรือวางตนเป็นผู้นำด้านสภาพภูมิอากาศ


ขณะที่การกระทำและการลงทุนของบริษัทอุตสาหกรรมกลับยังคงเป็นภัยต่อสิ่งแวดล้อมและเร่งเร้าวิกฤตสภาพภูมิอากาศ

ฟอก
เขียว
/ fɔ̀ːk kʰǐːaw / · GREENWASHING
กลยุทธ์ทางการตลาดของบริษัทที่ใช้เมื่อ คำพูดของบริษัทไม่สอดคล้องกับการกระทำ — สร้างภาพลักษณ์สีเขียวขณะที่ยังคงทำลายสิ่งแวดล้อม

การฟอกเขียวทำร้ายเราและโลกอย่างไร

01

ปกปิดอันตราย

ช่วยให้อุตสาหกรรมซ่อนผลกระทบที่เป็นอันตรายของผลิตภัณฑ์ เช่นเดียวกับที่บริษัทบุหรี่โกหกเรื่องความเสี่ยงต่อสุขภาพมาหลายสิบปี

02

ทำให้ฟอสซิลเป็นเรื่องปกติ

ถ่วงเวลาในการเปลี่ยนไปสู่พลังงานที่ยั่งยืน ทำให้ผู้บริโภคเชื่อผิดๆ ว่าเชื้อเพลิงฟอสซิลยังมีที่ทางในอนาคตที่ปลอดภัย

03

ถ่วงนโยบายสภาพภูมิอากาศ

โฆษณาเชิงสนับสนุนที่มุ่งมีอิทธิพลต่อผู้มีอำนาจตัดสินใจ ช่วยให้รัฐบาลล่าช้าในการดำเนินการด้านสภาพภูมิอากาศ

72%
ของโพสต์โซเชียลมีเดียของ Big Oil
มีการฟอกเขียว (Greenpeace Netherlands, 2022)
96%
ของรายจ่ายประจำปีของ BP
ยังคงไปยังธุรกิจน้ำมันและก๊าซ
95%
ของธุรกิจของ Shell
ยังคงพึ่งพาเชื้อเพลิงฟอสซิล

วิธีที่ Big Oil
โกหกอย่างแยบยล

01
Paltering

การเลือกพูดความจริงบางส่วน

คัดเลือกบางส่วนของความจริงเพื่อหลอกลวง

การโกหกโดยการพูดความจริง — เมื่อบริษัทเชื้อเพลิงฟอสซิลโฆษณาโครงการพลังงานสะอาดที่เป็นเพียงส่วนเล็กๆ ของการดำเนินงานโดยรวม โดยไม่เปิดเผยว่าโครงการเหล่านั้นเป็นเพียง "เชอร์รี่ที่สุกงอมหนึ่งลูกในชามผลไม้ที่เน่าเสีย"

ต่างจากการโกหกหรือการละเว้นความจริง การเลือกพูดความจริงบางส่วนต้องการให้บริษัทหรือบุคคลใช้ข้อมูลที่เป็นความจริงเพื่อทำให้เข้าใจผิด

กรณีศึกษา

Shell (สหราชอาณาจักร, 2023) — สำนักงานมาตรฐานการโฆษณาสั่งห้ามโฆษณาของ Shell หลังพบว่าโฆษณาทำให้เข้าใจผิด เนื่องจาก 95% ของธุรกิจของ Shell ยังคงพึ่งพาเชื้อเพลิงฟอสซิล แม้โฆษณาจะนำเสนอภาพลักษณ์พลังงานสะอาด

กรณีศึกษา

TotalEnergies (ฝรั่งเศส, 2022) — กรีนพีซฝรั่งเศสฟ้องร้องในข้อหาโฆษณาหลอกลวงที่อ้างว่าบริษัทสามารถบรรลุความเป็นศูนย์สุทธิได้ภายในปี 2050 ขณะที่การปล่อยก๊าซคาร์บอนทั่วโลกของ Total สูงกว่าเกือบทั้งประเทศฝรั่งเศส

02
Carbon Offset Deception

การหลอกลวงด้วยการชดเชยคาร์บอน

สร้างภาพลวงตาว่าเผาฟอสซิลโดยไม่มีผลกระทบ

แนวคิดที่ว่าทั่วโลกสามารถเผาเชื้อเพลิงฟอสซิลต่อไปได้โดยไม่มีผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมนั้นเป็นเรื่องที่ถูกสร้างขึ้นมาล้วนๆ บริษัทพยายาม "ชดเชย" การปล่อยก๊าซโดยการซื้อเครดิตคาร์บอนจากการปลูกต้นไม้หรือการอนุรักษ์ป่า

แต่ความเป็นจริงคือ โครงการเหล่านี้ล้มเหลว หรือแย่กว่านั้นคือเป็นการหลอกลวงอย่างชัดเจน

กรณีศึกษา

Shell "Drive Carbon Neutral" (2020-2021) — กรีนพีซแคนาดายื่นเรื่องร้องเรียนต่อ Shell ในข้อหาโฆษณาหลอกลวง โดยยืนยันว่าการ "ขับรถที่เป็นกลางทางคาร์บอน" นั้นเป็นไปไม่ได้หากยังคงใช้เชื้อเพลิงฟอสซิล หน่วยงานกำกับดูแลของเนเธอร์แลนด์สั่งให้ Shell ถอนโฆษณาออก

นโยบายใหม่ EU

สหภาพยุโรป (มีผลบังคับปี 2026) — กฎหมายใหม่จะห้ามการกล่าวอ้างที่คลุมเครือเช่น "เป็นกลางทางคาร์บอน" เว้นแต่จะมีหลักฐานสนับสนุน ทำให้ EU เป็นภูมิภาคที่มีท่าทีเข้มงวดที่สุดในการต่อต้านการฟอกเขียว

03
Speculative Science

วิทยาศาสตร์น้ำมันแนวสมมติ

การกล่าวอ้างบนเทคโนโลยีที่ยังไม่มีอยู่จริง

เมื่ออุตสาหกรรมพึ่งพาถ้อยคำที่มุ่งเน้นอนาคตเพื่อสร้างภาพลวงตา — โปรโมทเทคโนโลยีที่คาดการณ์ไว้แต่ยังไม่ได้รับการพิสูจน์ ซึ่งมักไม่คุ้มค่าในเชิงเศรษฐศาสตร์

กลยุทธ์นี้เป็นอันตรายอย่างยิ่ง เนื่องจากแคมเปญของอุตสาหกรรมเชื้อเพลิงฟอสซิลมักถูกใช้เพื่อดึงเงินอุดหนุนหลายพันล้านจากรัฐบาลสำหรับเทคโนโลยีที่ไร้อนาคต

กรณีศึกษา — CCS

Pathways Alliance (แคนาดา, 2022) — เปิดตัวแคมเปญ "Let's Clear the Air" พึ่งพาเทคโนโลยีดักจับและกักเก็บคาร์บอน (CCS) ที่ "ยังไม่ได้รับการพิสูจน์อย่างกว้างขวาง" ทั้งที่ปัจจุบัน CCS สามารถดักจับการปล่อยคาร์บอนได้ไม่ถึง 1% ของการปล่อยคาร์บอนทั่วโลก

กรณีศึกษา — สาหร่าย

ExxonMobil (2011-2023) — โปรโมทการวิจัยเชื้อเพลิงชีวภาพจากสาหร่ายมาหลายปี ทั้งที่ CEO ยอมรับว่าอาจต้องใช้เวลามากกว่า 25 ปีกว่าจะผลิตได้จริง และท้ายที่สุดก็ยุติการวิจัยในปี 2023 เนื่องจากไม่มีความคุ้มค่าในเชิงเศรษฐศาสตร์

04
Vague Green Claims

คำโฆษณา "สีเขียว" ที่คลุมเครือ

ใช้คำที่ฟังดูดีแต่ไม่มีความหมายที่แท้จริง

คำที่คลุมเครือและทั่วไป เช่น สีเขียว, สะอาด, มีประสิทธิภาพ, ยั่งยืน, เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม และ ธรรมชาติ ถูกนำมาใช้บ่อยๆ เพื่ออธิบายผลิตภัณฑ์และบริษัทเชื้อเพลิงฟอสซิล

คำที่ไม่ชัดเจนเหล่านี้ถูกใช้โดยเจตนาเพราะสามารถสร้างความประทับใจเชิงบวกโดยไม่จำเป็นต้องปฏิบัติตามมาตรฐานที่เข้มงวด

กรณีศึกษา

Shell & ExxonMobil (เนเธอร์แลนด์, 2017) — องค์กรเฝ้าระวังโฆษณาตำหนิบริษัทสำหรับการกล่าวอ้างว่าก๊าซธรรมชาติเป็น "เชื้อเพลิงฟอสซิลที่สะอาดที่สุด" ซึ่งทำให้เข้าใจผิดว่าการผลิตเชื้อเพลิงฟอสซิลสามารถทำได้โดยไม่ทำลายสิ่งแวดล้อม

นโยบายที่ดีที่สุดในโลก

นอร์เวย์ (ตั้งแต่ปี 2007) — มีกฎระเบียบที่ระบุว่าไม่สามารถอธิบายรถยนต์ว่าเป็น "สีเขียว" "สะอาด" หรือ "เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม" ได้ หากต้องการอ้าง ต้องสามารถแสดงหลักฐานในทุกด้าน ตั้งแต่การผลิต การปล่อยมลพิษ จนถึงการรีไซเคิล

05
Double Dipping

ทำสิ่งที่จำเป็นให้ดูเหมือนเป็นการทำความดี

อวดอ้างสิ่งที่กฎหมายบังคับให้ทำ

เปรียบเสมือนบริษัทผลิตรถยนต์ที่โอ้อวดว่ารถของตนปลอดภัยเพราะมีเข็มขัดนิรภัย ซึ่งกฎหมายกำหนดให้ต้องมีอยู่แล้ว บริษัทไม่ควรได้รับคำชมเพียงเพราะทำสิ่งที่กฎหมายกำหนดขั้นต่ำ

สิ่งนี้อาจทำให้ผู้บริโภคเข้าใจผิดว่าบริษัทมีความจริงจังในการเป็นผู้นำด้านการรักษาสิ่งแวดล้อม

กรณีศึกษา

Chevron "People Do" (ทศวรรษ 1980) — แคมเปญโฆษณาที่โปรโมทโครงการสิ่งแวดล้อมที่กฎหมายกำหนดให้ต้องทำอยู่แล้ว เช่น การปกป้องหมีกริซลี่และสุนัขจิ้งจอก ผลลัพธ์: ยอดขาย Chevron เพิ่มขึ้น 10% ในกลุ่มผู้ที่เห็นโฆษณา — ขณะที่บริษัทก็ยังคงละเมิดกฎข้อบังคับด้านสิ่งแวดล้อมเป็นจำนวนมาก

06
Nature Rinsing

การใช้ธรรมชาติเป็นภาพลวง

วางผลิตภัณฑ์ในสภาพแวดล้อมทางธรรมชาติ

โดยการวางผลิตภัณฑ์ในสภาพแวดล้อมทางธรรมชาติ เช่น ป่าไม้ ชายหาด หรือถิ่นที่อยู่อาศัยของสัตว์ ผู้ก่อมลพิษพยายามสร้างภาพลักษณ์ให้ดูเหมือนใส่ใจสิ่งแวดล้อมผ่านการเชื่อมโยงภาพเหล่านั้น

กลยุทธ์นี้ช่วยลบล้างความเชื่อมโยงระหว่างเชื้อเพลิงฟอสซิลกับการทำลายสิ่งแวดล้อมในจินตนาการของผู้บริโภค

กรณีศึกษา

Kia "Beachcomber" (2022) — โฆษณา Kia Sportage X-Pro SUV แสดงภาพรถบนชายหาดและการเก็บขยะเพื่อให้เต่าทะเลสามารถวางไข่ได้ โดยไม่เอ่ยถึงความจริงว่า SUV ขนาดใหญ่มีส่วนในการทำให้โลกร้อน ซึ่งอุณหภูมิที่เพิ่มขึ้นกำลังทำให้ลูกเต่าทะเล 99% ในบางพื้นที่เกิดมาเป็นเพศเมีย

07
Outright Lying

การโกหกแบบตรงไปตรงมา

เมื่อการทำให้เข้าใจผิดไม่พอ

การฟอกเขียวบางครั้งไม่ได้ใช้เพียงการทำให้สาธารณชนเข้าใจผิด แต่เป็นการโกหกโดยตรง

ในช่วงปี 1970s และ 1980s Exxon ทำการวิจัยผลกระทบของเชื้อเพลิงฟอสซิลต่อสภาพภูมิอากาศอย่างแม่นยำ แต่แทนที่จะเตือน Exxon กลับทำให้วิทยาศาสตร์ดูไม่น่าเชื่อถือ เพื่อไม่ให้สาธารณชนเชื่อมโยงระหว่างเชื้อเพลิงฟอสซิลกับภาวะโลกร้อน

กรณีศึกษา

Volkswagen "Dieselgate" (2015) — ใช้ซอฟต์แวร์หลอกลวงเพื่อโกงการทดสอบมลพิษในรถยนต์ 11 ล้านคันทั่วโลก ปล่อยก๊าซพิษสูงกว่าขีดจำกัดของไนโตรเจนออกไซด์ถึง 40 เท่า ขณะที่บริษัทโฆษณาว่าเป็น "ดีเซลสะอาด" — ต้องจ่ายเงินกว่า 32 พันล้านยูโรในสหรัฐฯ

อุตสาหกรรมเชื้อเพลิงฟอสซิลรู้ดีว่าตนเองเป็นตัวการของวิกฤตสภาพภูมิอากาศมาตั้งแต่ทศวรรษ 1980 — แต่เลือกที่จะโกหก

ประเทศต่างๆ ทำอะไรเพื่อหยุดการฟอกเขียว?

🇫🇷 2022

ฝรั่งเศส

ประเทศแรกที่ห้ามโฆษณาผลิตภัณฑ์เชื้อเพลิงฟอสซิล รวมถึงถ่านหิน น้ำมัน และก๊าซธรรมชาติ โฆษณารถยนต์ต้องมีข้อควรระวังสนับสนุนการขนส่งที่ยั่งยืน

🇪🇺 2023

สหภาพยุโรป

กำหนด Green Claims Directive ใหม่ มุ่งป้องกันการฟอกเขียวและห้ามการกล่าวอ้างที่คลุมเครือ เช่น "เป็นกลางทางคาร์บอน" เว้นแต่จะมีหลักฐานสนับสนุน (มีผลปี 2026)

🇬🇧 2023

สหราชอาณาจักร

ASA สั่งห้ามโฆษณาของ Shell, Repsol และ Petronas ที่กล่าวเกินจริงเกี่ยวกับการลงทุนในพลังงานหมุนเวียน พร้อมเผยแพร่แนวทาง Green Claims Code ที่ปรับปรุงใหม่

🇳🇱 2020

เนเธอร์แลนด์

อัมสเตอร์ดัมกลายเป็นเมืองแรกในโลกที่ห้ามโฆษณาเชื้อเพลิงฟอสซิล อีกเจ็ดเมืองในเนเธอร์แลนด์ผ่านมติห้ามโฆษณาเชื้อเพลิงฟอสซิลเช่นกัน

ลงมือทำ

การส่งเรื่องร้องเรียนอย่างเป็นทางการเกี่ยวกับโฆษณาที่หลอกลวงช่วยให้โฆษณาการฟอกเขียวถูกถอดออกได้ คุณสามารถเป็นส่วนหนึ่งของการเปลี่ยนแปลงนี้

รายงานการฟอกเขียว
อ้างอิง: Greenpeace Thailand · Fair Finance Thailand · 2024