การต่อกรระหว่างสหรัฐฯ-จีนเพื่อควบคุมเครือข่ายเศรษฐกิจโลก
ความเป็นปรปักษ์ทางภูมิรัฐศาสตร์ได้กลับมาอย่างรุนแรง สิ่งที่เริ่มต้นจากการแข่งขันทางภูมิเศรษฐศาสตร์ระหว่างสหรัฐฯ และจีน ได้ขยายไปครอบคลุมสหภาพยุโรป (EU) และรัสเซีย จนกลายเป็นการแข่งขันทางภูมิรัฐศาสตร์เต็มรูปแบบซึ่งสามารถเรียกได้ว่าเป็น “สงครามเย็นครั้งที่สอง” แตกต่างจากสงครามเย็นครั้งแรก ความขัดแย้งใหม่นี้ไม่ได้มีศูนย์กลางอยู่ที่อุดมการณ์หรือการขยายอาณาเขต แต่เป็นเรื่องของการควบคุมเครือข่ายเชิงยุทธศาสตร์ระดับโลก อดีตผู้อำนวยการสำนักงานข่าวกรองกลางสหรัฐฯ (CIA) และอดีตรัฐมนตรีต่างประเทศ ไมค์ ปอมเปโอ ได้อธิบายสถานการณ์นี้ไว้ว่า “นี่ไม่ใช่เรื่องของการสกัดกั้น (containment)… แต่มันเป็นความท้าทายใหม่ที่ซับซ้อนซึ่งเราไม่เคยเผชิญมาก่อน สหภาพโซเวียตถูกตัดขาดจากโลกเสรี แต่จีนคอมมิวนิสต์อยู่ภายในพรมแดนของเราแล้ว” หัวใจของสงครามเย็นครั้งที่สองคือความมุ่งมั่นของสหรัฐฯ ในการรักษาความเป็นมหาอำนาจของตน แม้ว่าศักยภาพของประเทศจะยังแข็งแกร่งแต่ก็เริ่มลดลงเมื่อเทียบกับจีนที่กำลังเติบโต รัฐบาลทั่วโลกกำลังตอบสนองต่อสถานการณ์นี้โดยการขยายบทบาทของตนในฐานะผู้กำหนดนโยบายอุตสาหกรรมและนักลงทุน-ผู้ถือหุ้น เพื่อควบคุมจุดยุทธศาสตร์ที่สำคัญของเครือข่ายเศรษฐกิจโลก พวกเขากำลังใช้ นโยบายอุตสาหกรรมและเทคโนโลยี กองทุนความมั่งคั่งแห่งชาติ (SWFs) ธนาคารนโยบายภาครัฐ รัฐวิสาหกิจ และเครื่องมือความเป็นเจ้าของของรัฐรูปแบบอื่นๆ แม้ว่ากระแสนี้อาจไม่ได้นำไปสู่การลดระดับของการบูรณาการเศรษฐกิจโลกโดยตรง แต่ก็ได้แทรกตรรกะของ “เรียลโพลิติก” หรือ “แนวคิดเชิงปฏิบัติ” เข้ามาในความเชื่อมโยงข้ามชาติที่เป็นรากฐานของโลกาภิวัตน์ เพื่ออธิบายปรากฏการณ์นี้ เราขอนำเสนอแนวคิด “ภูมิรัฐศาสตร์แบบทุนนิยมโดยรัฐ” (state-capitalist geopolitics) ติดตามการเกิดขึ้นของมัน และสำรวจรูปแบบที่สำคัญ รวมถึงความเป็นไปได้ในอนาคต ภูมิรัฐศาสตร์แบบทุนนิยมโดยรัฐกำลังเปลี่ยนแปลงโครงสร้างของเศรษฐกิจโลกและปรับเปลี่ยนภูมิทัศน์ทางการเมืองโดยเปิดโอกาสเชิงยุทธศาสตร์ให้กับประเทศในซีกโลกใต้ (Global South) และขบวนการเคลื่อนไหวทางสังคมข้ามชาติที่มีแนวคิดก้าวหน้าทั่วโลก จากการควบคุมสู่การเชื่อมต่อ : การเกิดขึ้นของภูมิรัฐศาสตร์แบบทุนนิยมโดยรัฐ(state-capitalist […]
รัสเซียและพันธนากรแห่งภูมิศาสตร์
วิจารณ์หนังสือ Prisoners of Geography : Ten Maps That Explain Everything About The World เขียนโดย Tim Marshall Tim Marshall ผู้เขียน เคยทำงานเป็นผู้สื่อข่าวต่างประเทศของสถานีโทรทัศน์ Sky News ของสหราชอาณาจักร เขารายงานข่าวจาก 30 ประเทศทั่วโลก รวมถึงเขตสงคราม 6 พื้นที่ หลังจากทำงานในแวดวงสื่อสารมวลชนแนวหน้ามา 25 ปี ปัจจุบันเขาเป็นบรรณาธิการเว็บไซต์ TheWhatAndTheWhy.com และอาศัยอยู่ในลอนดอน หนังสือเล่มนี้ ผู้เขียนวิเคราะห์ทั้งมิติการเมืองและประวัติศาสตร์อย่างมีชีวิตชีวาในทุกบทตอน เขาเริ่มต้นเล่าเรื่องจาก (1) รัสเซีย (2) จีน (3)สหรัฐอเมริกา (4) ยุโรปตะวันตก (5) แอฟริกา (6) ตะวันออกกลาง (7) อินเดีย-ปากีสถาน (8) เกาหลี-ญี่ปุ่น (9) อเมริกาใต้ […]
พันธนากรแห่งภูมิศาสตร์ : แผนที่ทั้ง 10 ที่บอกเล่าทุกสิ่งเกี่ยวกับโลก
วิจารณ์หนังสือ Prisoners of Geography : Ten Maps That Explain Everything About The World เขียนโดย Tim Marshall Tim Marshall ผู้เขียนเคยทำงานเป็นผู้สื่อข่าวต่างประเทศของสถานีโทรทัศน์ Sky News ของสหราชอาณาจักร เขารายงานข่าวจาก 30 ประเทศทั่วโลก รวมถึงเขตสงคราม 6 พื้นที่ หลังจากทำงานในแวดวงสื่อสารมวลชนแนวหน้ามา 25 ปี ปัจจุบันเขาเป็นบรรณาธิการเว็บไซต์ TheWhatAndTheWhy.com และอาศัยอยู่ในลอนดอน หนังสือเล่มนี้ ผู้เขียนวิเคราะห์ทั้งมิติการเมืองและประวัติศาสตร์อย่างมีชีวิตชีวาในทุกบทตอน เขาเริ่มต้นเล่าเรื่องจาก (1) รัสเซีย (2) จีน (3)สหรัฐอเมริกา (4) ยุโรปตะวันตก (5) แอฟริกา (6) ตะวันออกกลาง (7) อินเดีย-ปากีสถาน (8) เกาหลี-ญี่ปุ่น (9) อเมริกาใต้ และจบที่ […]
พลังงานนิวเคลียร์ ความไม่มั่นคงทางพลังงาน (2)
ระเบียบวาระของอุตสาหกรรมนิวเคลียร์ วิกฤตการณ์นำ้มันช่วงทศวรรษ 1970 ถือเป็นเหตุการณ์ทำให้ความมั่นคงด้านพลังงานกลายเป็นระเบียบวาระของโลก ผลคือประเทศที่ใช้นำ้มันต่าง ๆ ได้เพิ่มการสำรวจเชื้อเพลิงฟอสซิลในประเทศ อย่างไรก็ตาม แหล่งสำรองที่หร่อยหรอลงอย่างรวดเร็วและความจำเป็นการลดปริมาณคาร์บอนไดออกไซด์นั้นได้ผลักให้ ทางเลือกดังกล่าวออกไปจากนโยบายพลังงานที่ยั่งยืนใด ๆ ก็ตามที่มีอยู่ในวันนี้ ปัจจุบัน บริบทของความมั่นคงด้านพลังงานในระดับโลกนั้นมีความแตกต่างออกไป สาเหตุและภัยคุกคามของความเสียหายของการจัดหาพลังงานเมื่อไม่นานมานี้มีลักษณะที่แปรผันไป จากผลกระทบของเหตุการณ์สภาพภูมิอากาศที่รุนแรงเช่น เฮอร์ริเคนแคทรีนาและริตา ที่เกิดขึ้น ณ เครือข่ายพลังงานที่รวมศูนย์อย่างมาก ไปจนถึงการประท้วงหยุดงานของคนงานอุตสาหกรรมน้ำมันในเวเนซุเอลา จากความต้องการพลังงานที่เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วในกลุ่มประเทศที่มีการพัฒนาเศรษฐกิจอย่างรวดเร็ว เช่น ในอินเดียและจีน ไปจนถึงแหล่งจัดหาเชื้อเพลิงฟอสซิลภายในที่ลดลงในสหรัฐอเมริกาและยุโรป อย่างไรก็ตาม เช่นเดียวกับในช่วงทศวรรษ 1970 ประเด็นของเรื่องแหล่งจัดหาพลังงานในทางปฏิบัตินั้นเกี่ยวข้องกับภูมิศาสตร์ทางการเมืองอย่างมิอาจปฏิเสธได้ รายได้ของประเทศที่จัดส่งพลังงานนั้นขึ้นอยู่ทรัพยากรที่ทำการส่งออกไป และประเทศผู้บริโภคพลังงานนั้นมีข้อกังวลเรื่องการการควบคุมทรัพยากรเชื้อเพลิงของประเทศผู้จัดหาพลังงานและส่งออกซึ่งเป็นปัจจัยขับเคลื่อนเศรษฐกิจของตน ตัวอย่างเช่น ในสหรัฐอเมริกา ข้อกังวลเรื่องความมั่นคงทางพลังงานเพิ่มขึ้นตามแรงกดดันและข้อขัดแย้งที่เพิ่มขึ้นในภูมิภาคตะวันออกกลาง-อ่าวเปอร์เซียเป็นแหล่งจัดส่งน้ำมันของสหรัฐอเมริกาถึงร้อยละ 16 ดังนั้น ประเทศผู้บริโภคพลังงานซึ่งกังวลถึงการพึ่งพาเชื้อเพลิงฟอสซิลนำเข้ามากจนเกินไปได้หยิบยกประเด็นการพึ่งพาตนเองด้านพลังงานมาเป็นแนวทางในการไปให้ถึงความมั่นคงด้านพลังงานของตน พลังงานนิวเคลียร์ได้ถูกหยิบยกขึ้นมาในฐานะเป็นวิธีการในการบรรลุเป้าหมายนี้ ตัวอย่างเช่น อินเดีย ได้ชูประเด็นความเป็นอิสระทางพลังงานระดับชาติว่าเป็นเรื่องที่มีความสำคัญเร่งด่วนสูงสุดอันดับต้น โดยการขยายการใช้พลังงานนิวเคลียร์ให้มากขึ้นไปอีก กลุ่มผู้สนับสนุนโรงไฟฟ้านิวเคลียร์บีลีน(Belene) ในประเทศบัลแกเรียยังได้ใช้ข้ออ้างที่คล้ายคลึงกันนี้ ในกรณี ของความเป็นอิสระจากก๊าซของรัสเซีย อย่างไรก็ตาม มันต้องการความเป็นอิสระทางพลังงานเล็กน้อย หากเชื้อเพลิงขั้นต้น เชื้อเพลิงแปรรูปและเทคโนโลยีทั้งหมดต้องสั่งซื้อมาจากต่างประเทศ ในกรณีของโรงไฟฟ้านิวเคลียร์บีลีน (Belene) บริษัทที่เป็นผู้ก่อสร้างคือ Atomstroyexport ของรัสเซีย […]
