การบังคับอพยพชุมชนจากการสร้างเขื่อน : เรื่องราวของแม่ฮักพัฒนา

ในช่วงกลางปี 2539 ถึงปี 2540 ด้วยการสนับสนุนของกัลยาณมิตรชาวญี่ปุ่นที่ต้องการทราบถึงผลกระทบด้านต่างๆ จากโครงการพัฒนาขนาดใหญ่ที่เกี่ยวข้องกับความช่วยเหลือเพื่อการพัฒนาอย่างเป็นทางการแห่งญี่ปุ่น (Japan Official Development Assistant)ในประเทศไทย ผมได้มีโอกาสรับรู้ถึงประสบการณ์และความเป็นไปที่เกิดขึ้นที่หมู่บ้านแม่ฮักพัฒนาซึ่งเป็นพื้นที่จัดสรรรองรับชุมชนดั้งเดิมที่ต้องอพยพออกจากพื้นที่อ่างเก็บน้ำเขื่อนแม่กวงอุดมธารา

จากบันทึกของผมในช่วงปลายฤดูฝน 2540

“แม่ฮักพัฒนาตั้งอยู่ไม่ไกลจากตัวเมืองเชียงใหม่ ในทางกายภาพ ชุมชนแห่งนี้อยู่ชายขอบแอ่งที่ราบเชียงใหม่-ลำพูน(Chiangmai-Lamphun valley) แต่ในอาณาเขตทางสังคม แม่ฮักพัฒนาในยุคนั้นยังอยู่ ณ ชายขอบของการพัฒนาอีกด้วย

เมื่อเดินทางออกจากเวียงเจียงใหม่ไปทางทิศตะวันออก แนวเทือกเขาผีปันน้ำปรากฎชัดในวันท้องฟ้าแจ่มใส ตามเส้นทางที่เบี่ยงขึ้นทางเหนือเล็กน้อยผ่านอำเภอสันทรายและชุมชนนับไม่ถ้วนตามรายทาง แม่ฮักพัฒนาต้อนรับผมด้วยเส้นทางลาดยางใหม่ และป้ายชื่อหมู่บ้านใหญ่โต ดูเหมือนว่า ชุมชนแห่งนี้ได้รับการพัฒนาอยู่ในระดับที่บรรลุเป้าหมายของรัฐแล้ว

แต่แม่ฮักพัฒนากลับดูห่างเหิน โดยเฉพาะคนมาเยือนเช่นผมซึ่งเป็นผู้อื่น(Otherness) ระยะห่างของแปลงที่ดินที่ได้รับการจัดสรรคือความแตกต่างประการแรกเมื่อเทียบกับแบบแผนการตั้งถิ่นฐานของชุมชนดั้งเดิมในภาคเหนือ ในระยะห่างนั้นยังเป็นระยะห่างระหว่างความทุกข์ยากและความหวังท่ามกลางการเปลี่ยนแปลงไปสู่ชีวิตที่ดีขึ้น ผมพบว่า คนในชุมชนแม่ฮักพัฒนาที่มีอายุมากกว่า 20 ปีขึ้นไป (เมื่อปี พ.ศ. 2539) การย้ายถิ่นฐานจากชุมชนเดิมในที่ราบหุบเขาริมฝั่งแม่น้ำกวงตอนบนคือประสบการณ์ที่ไม่มีวันลืม หลายคนยังเก็บเครื่องไม้เครื่องมือที่ใช้ในการทำนา แม้ว่าจะกลายเป็นตำนานของพวกเขาไปแล้ว

สิ่งที่ซ่อนเร้นสายตาคนภายนอกคือผลพวงจากการที่ชุมชนถูกผลักให้ไปอยู่ชายขอบ โครงการและงบประมาณจากหน่วยงานรัฐไม่ตอบโจทย์ความต้องการของชุมชนที่ถูกบังคับอพยพ ความทุกข์ของชุมชนแม่ฮักพัฒนามิได้มาจากการขาดแคลนทางวัตถุที่รัฐนำเข้าไป หากแต่เป็นความทุกข์จากการที่พวกเขาไร้ซึ่งสิทธิในการกำหนดชะตากรรมของตนเอง”

แน่นอนว่า ยุคสมัยได้เปลี่ยนไปมากแล้ว แม่ฮักพัฒนาก็เช่นกัน รายงานภาคสนามของผมชิ้นนี้ไม่ได้มีอะไรมากกว่า การบันทึกประวัติศาสตร์เล็กๆ เสี้ยวหนึ่งของชุมชน ที่อาจพอเป็นประโยชน์ในการสะท้อนถึงกาลสมัยและวาทกรรมว่าด้วยการพัฒนาที่ยั่งยืน ยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปีที่บอกว่าจะไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลังและการรับรองสิทธิของชุมชนในการกำหนดอนาคตของตนเอง

We use cookies to personalise content and ads, to provide social media features and to analyse our traffic. We also share information about your use of our site with our social media, advertising and analytics partners. View more
Cookies settings
Accept
Privacy & Cookie policy
Privacy & Cookies policy
Cookie name Active
  Military VS Climate Security : The 2011 Budget Compareสถาบันนโยบายศึกษาในสหรัฐอเมริกา จัดทำรายงานประจำปีเรื่อง Military VS Climate Security : The 2011 Budget Compare" ออกมาเมื่อเร็วๆ นี้ เนื้่อหาในรายงานระบุว่า ตอนนี้กลาโหมของสหรัฐฯ รู้แล้วว่า การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ(climate change) ถือเป็น "ตัวคูณของภัยคุกคามด้านความมั่นคง" หลักฐานประการหนึ่งคือ นับตั้งแต่ปี 2008 เป็นต้นมา งบประมาณของรัฐบาลสหรัฐฯ เองได้ถูกแบ่งสรรปันส่วนไปใช้ในเรื่องการจัดการกับเรื่องการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศมากขึ้น ตั้งแต่ปี 2008 และปี 2011 มีการจัดสรรงบโลกร้อนเพิ่มขึ้นเป็นมากกว่าสองเท่า (จาก 7.4 พันล้านเหรียญ เป็น 18.1 พันล้านเหรียญ) กล่าวอีกนัยหนึ่ง ในปี 2008 สหรัฐฯ นั้นใช้งบประมาณราว 94 เหรียญสหรัฐในด้านกลาโหม ต่อทุก ๆ 1 เหรียญสหรัฐที่ใช้ในด้านการจัดการเรื่องการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และในปี 2011 ใช้งบระมาณราว 41 เหรียญสหรัฐในด้านกลาโหม ต่อทุกๆ 1 เหรียญสหรัฐที่ใช้ในด้านการจัดการเรื่องการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ แต่สิ่งที่น่าสนใจก็คือ การเปลี่ยนผ่านของการใช้งบประมาณดังกล่าวนี้ มิได้ทำให้การลงทุนเพื่อทำให้เกิดความมั่นคงด้านสภาพภูมิอากาศมากนักเมื่อเทียบกับขนาดของภัยคุกคามของการเปี่ลยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่เกิดขึ้นและรออยู่ข้างหน้า ยิ่งไปกว่านั้น รายงานนี้ยังได้เปรียบเทียบกรณีศึกษาประเทศจีนว่ามีความก้าวหน้ามากกว่าสหรัฐอเมริกาในเรื่องนี้มาก รายงานระบุว่า ถึงแม้การใช้จ่ายทางการทหารของจีนจะไม่โปร่งใสไปเสียทั้งหมด แต่จีนนั้นใช้งบประมาณ 2-3 เหรียญสหรัฐในด้านกลาโหม ต่อทุก ๆ 1 เหรียญสหรัฐที่ใช้ในด้านการจัดการเรื่องการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ รายงานนี้ ได้สรุปฟันธงว่า ไม่ว่าจะเป็นเหตุผลทั้งในด้านความมั่นคง ทางสิ่งแวดล้อม และทางเศรษฐกิจ การจัดสรรงบประมาณและทรัพยากรในด้านกลาโหมให้กับงบประมาณในการจัดการด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศมากขึ้น เป็นเรื่องที่สมเหตุสมผลสำหรับสหรัฐอเมริกา รายละเอียดของรายงานดาวน์โหลดได้ที่  www.fpif.org/files/2521/mil%20v%20climate%202010.pdf
Save settings
Cookies settings