การที่องค์กรด้านสิ่งแวดล้อมยืนหยัดในหลักการของตนเอง ควรเป็นต้นแบบของการเคลื่อนไหวในยุครัฐบาลทรัมป์สมัยที่สอง
เมื่อเดือนที่แล้ว คณะลูกขุนในรัฐนอร์ทดาโคตาตัดสินว่า กลุ่มรณรงค์ด้านสิ่งแวดล้อม Greenpeace มีความผิดในบทบาทของตนระหว่างการประท้วงที่ Standing Rock ในปี 2016 โดยสั่งให้ชดใช้ค่าเสียหายแก่บริษัทพลังงานฟอสซิลยักษ์ใหญ่อย่าง Energy Transfer เป็นเงิน 667 ล้านดอลลาร์สหรัฐ
นี่เป็นความเคลื่อนไหวล่าสุดในมหากาพย์ทางกฎหมายที่กินเวลานานเก้าปี ซึ่งเริ่มต้นจากการที่ Energy Transfer กล่าวหาว่า Greenpeace อยู่เบื้องหลังการประท้วงเหล่านั้น โดยดำเนินการผ่านแคมเปญ “ข้อมูลบิดเบือน” และ “การก่อการร้ายเชิงสิ่งแวดล้อม” และสิ้นสุด — ณ ตอนนี้ — ด้วยคำกล่าวของวุฒิสมาชิก Kevin Cramer แห่งนอร์ทดาโคตาที่ว่า “นี่แหละคือความยุติธรรมในแบบอเมริกัน”
แต่นี่แหละคือความยุติธรรมในแบบอเมริกัน — การไต่สวนอันเต็มไปด้วยคำฟ้องอันโอ่อ่าจากมหาเศรษฐีต่อศัตรูที่ไม่มีอยู่จริง — และมันไม่ยุติธรรมอย่างยิ่ง
Greenpeace ยืนยันว่า การสนับสนุนผู้ปกป้องแหล่งน้ำที่ Standing Rock สอดคล้องกับค่านิยมขององค์กร — ซึ่งยืนหยัดในแนวทางการเคลื่อนไหวอย่างสันติมานานกว่า 50 ปี — และไม่มีหลักฐานใดจาก Energy Transfer ที่ขัดแย้งกับข้อเท็จจริงข้อนี้เลย
ไม่มีหลักฐานใดในการพิจารณาคดีที่แสดงว่าเจ้าหน้าที่ของ Greenpeace มีส่วนเกี่ยวข้องกับความรุนแรงหรือการทำลายทรัพย์สิน หรือชี้ให้เห็นว่าทวีตหรืออีเมลของ Greenpeace เป็นสาเหตุให้เกิดความล่าช้าในการอนุมัติใบอนุญาตหรือการถอนการลงทุนทางการเงิน การตัดสินคดีนี้อาศัยเพียง “ความรู้สึก” เป็นหลัก — และพูดตามตรง บรรยากาศต่อ Greenpeace ในนอร์ทดาโคตาไม่ดีเอาเสียเลย
แต่นั่นไม่ใช่เรื่องทั้งหมด
นี่ไม่ใช่แค่การล้มล้างองค์กรไม่แสวงหากำไรอย่างเป็นพิธีกรรมเท่านั้น แต่เป็นบททดสอบของคุณค่า กลยุทธ์ และความเป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกันสำหรับองค์กรที่ต้องเผชิญกับความเสี่ยงถึงขั้นอยู่รอดจากอำนาจของชนชั้นปกครอง
ในขณะที่สถาบันขนาดใหญ่เก่าแก่หลายแห่ง เช่น มหาวิทยาลัยโคลัมเบีย, หนังสือพิมพ์ The Washington Post และสำนักงานกฎหมายชื่อดังหลายแห่ง กำลังคำนวณความเสี่ยงใหม่ และหาข้ออ้างในการยอมจำนนต่อเผด็จการที่กำลังผงาดขึ้น —Greenpeace เลือกที่จะยืนเคียงข้างพันธมิตรของตน
Greenpeace ไม่ยอมอ่อนข้อ รับข้อเสนอประนีประนอมที่ต้องแลกมากับการทรยศต่อชุมชนชนพื้นเมือง และการลดทอนผลกระทบของท่อส่งน้ำมัน Dakota Access แม้ในระหว่างการพิจารณาคดี เมื่อสถานการณ์ดูเลวร้าย องค์กรก็ไม่โยนความผิดให้กัลยาณมิตรกลุ่มเล็กๆ เพื่อปกป้องตัวเอง
ท้ายที่สุด Greenpeace ยังคงยึดมั่นในคุณค่าของตน — รวมถึงหลักการสำหรับการจัดตั้งขบวนการอย่างเป็นประชาธิปไตย(the movement’s Jemez Principles for Democratic Organizing) ซึ่งเน้นการมีส่วนร่วม การขับเคลื่อนจากระดับล่างและความเป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกัน — ตลอดจนนโยบายว่าด้วยชนพื้นเมืองของ Greenpeace สหรัฐฯ ที่ยืนยันถึงความเคารพในผู้นำและอธิปไตยของชนพื้นเมืองอย่างชัดเจน
Greenpeace แพ้คดีความ — แต่ยังรักษาจิตวิญญาณไว้ได้
ในฐานะองค์กรแนวร่วม Greenpeace ไม่ได้ทำถูกต้องไปเสียทุกเรื่องตลอดหลายปีที่ผ่านมา — ห่างไกลจากคำว่าสมบูรณ์แบบ นักวิจารณ์หลายคนชี้ให้เห็นถึงแนวโน้มแบบ “Big Green” ที่เน้นการจัดการจากบนลงล่าง และโดยเฉพาะอย่างยิ่งความหิวแสงของ Greenpeace ซึ่งบางครั้งก็กลบความเคลื่อนไหวในระดับท้องถิ่น หรือแม้แต่แย่งเครดิตจากคนที่ลงมือจริง
แต่อย่างหนึ่งที่ Greenpeace ในสหรัฐฯ ยึดถือมาอย่างต่อเนื่องตลอดสองทศวรรษที่ผ่านมา คือความมุ่งมั่นเชิงสถาบันต่อ “หน้าที่ในการดูแล” (duty of care) — คำสัญญาว่า หากคุณร่วมเสี่ยงไปกับ Greenpeace เพื่อความยุติธรรม องค์กรจะทำทุกอย่างเพื่อแบ่งเบาความรับผิดชอบนั้น
แก่นของ duty of care ในองค์กรอย่าง Greenpeace คือการทุ่มเทดูแลความปลอดภัยทั้งทางกายภาพ ทางกฎหมาย และทางจิตใจของนักเคลื่อนไหวและพันธมิตรในชุมชน มันไม่ใช่แค่การแบ่งปันคำร้องหรือการสร้างการรับรู้ แต่คือการสร้างตาข่ายความปลอดภัยแบบองค์รวม สำหรับผู้ที่ยอมเสี่ยงเพื่อเป้าหมายที่ใหญ่กว่า
Duty of care คือการปลูกฝังวัฒนธรรมความรับผิดชอบร่วมกัน มันเปลี่ยนการเคลื่อนไหวจากการเสียสละแบบวีรบุรุษเดี่ยว ๆ ไปสู่ขบวนการร่วม ที่ไม่มีใครถูกทิ้งไว้ข้างหลัง
หน้าที่นี้หมายถึงการต้องตัดสินใจเรื่องยาก ๆ ที่มีความเสี่ยงสูง โดยยึดมั่นในคุณค่าและความปลอดภัยของขบวนการเคลื่อนไหวโดยรวม แม้ว่าการตัดสินใจนั้นอาจนำมาซึ่งความเสี่ยงทางกฎหมายหรือการเงินมากยิ่งขึ้น — หรืออาจถึงขั้นทำให้องค์กรต้องล่มสลายก็ตาม
ตลอดระยะเวลา 9 ปีของคดีความนี้ Greenpeace ยังคงรักษาจริยธรรมแห่งการดูแลอย่างมั่นคง สนับสนุนนักเคลื่อนไหวของตนในภาคสนาม รวมถึงพันธมิตร ด้วยการให้ความคุ้มครองทางกฎหมาย และแบกรับความเสียหายด้านภาพลักษณ์เมื่อจำเป็น ในฐานะที่เป็นส่วนหนึ่งของแนวคิด duty of care ที่กว้างขึ้น Greenpeace วางแผนรับมือความเสี่ยง พยายามหลีกเลี่ยงเมื่อทำได้ และแบ่งเบาความเสี่ยงเมื่อหลีกเลี่ยงไม่ได้ หน้าที่นี้ยังหมายถึงการไม่ผลักภาระหรือผลกระทบไปให้พันธมิตรที่เปราะบางกว่า แม้ในกรณีนี้จะหมายถึงความเสียหายนับร้อยล้านดอลลาร์ก็ตาม
Greenpeace เข้าใจดีว่าการยืนหยัดเคียงข้าง Standing Rock ก็คือการยอมรับความรับผิดชอบต่อสิ่งที่จะตามมา — แม้ว่าสิ่งที่ตามมานั้นจะเป็นการคุกคามทางกฎหมาย ความขัดแย้งภายใน หรือความเสี่ยงต่อการล้มละลายก็ตาม นั่นแหละคือความเป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกันอย่างแท้จริง: การยืนหยัดแม้รู้ว่าการยืนหยัดนั้นอาจต้องแลกด้วยทุกสิ่ง
นี่ไม่ใช่แค่การตัดสินใจบนหลักการ — แต่มันคือยุทธศาสตร์ของขบวนการ เพราะ ความเป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกัน และ หน้าที่ในการดูแล คือเนื้อเยื่อที่เชื่อมโยงและหล่อเลี้ยงขบวนการให้รอดพ้นจากการปราบปรามทางกฎหมาย ความรุนแรงจากรัฐ และการบิดเบือนจากภาคธุรกิจ ในยุคที่เผด็จการฟื้นคืนชีพ และการใช้กฎหมายเป็นอาวุธโดยบริษัทเอกชนแพร่ระบาด คุณค่าเหล่านี้ไม่ใช่แค่สูงส่ง — แต่มันคือสิ่งจำเป็น
ซึ่งพาเรากลับมาที่คดีนี้อีกครั้ง
ตลอด 9 ปีที่ผ่านมา คดีฟ้องร้องเชิงกลยุทธ์ต่อการมีส่วนร่วมของสาธารณะ (SLAPP) โดย Energy Transfer ได้สูบกินเวลา ทรัพยากร เงินทุน กำลังใจ และแรงขับเคลื่อนของ Greenpeace ไปอย่างมหาศาล มันก่อให้เกิดรอยร้าวภายในองค์กร และทำให้การลงมืออย่างกล้าหาญต้องชะงักงัน แต่แม้สถานการณ์ทางกฎหมายจะเริ่มน่ากลัวขึ้นเรื่อย ๆ และเริ่มมีข่าวลือเรื่อง “ทางลง” ที่เป็นไปได้ Greenpeace ก็ยังคงปฏิเสธที่จะทรยศต่อพันธมิตรของตน
ช่วงเวลาสำคัญที่สุดมาถึงเมื่อต้นเรื่องมีการเสนอข้อตกลงยุติคดี — ก่อนที่คดีจะเข้าสู่การพิจารณาคดีเต็มรูปแบบ
รายละเอียดของข้อเสนอค่อนข้างคลุมเครือ และไม่มีฝ่ายใดยืนยันอย่างเป็นทางการ แต่โดยสรุปแล้ว Energy Transfer พร้อมจะยกเลิกการฟ้องร้องหาก Greenpeace ยอมทำบางสิ่ง เช่น เห็นด้วยกับมุมมองของ Energy Transfer ว่าพื้นที่ใดเป็นหรือไม่เป็นดินแดนชนเผ่าที่มีความสำคัญทางวัฒนธรรม ยอมรับต่อสาธารณะว่านักเคลื่อนไหวบางคนเป็นผู้ก่อเหตุรุนแรงที่ Standing Rock และแถลงอย่างเป็นทางการว่าท่อส่งน้ำมัน Dakota Access บางช่วงนั้นปลอดภัย — หรืออย่างน้อยก็ยังไม่เคยรั่วไหลลงแหล่งน้ำในตอนนั้น
สุดท้าย ข้อตกลงก็ไม่เกิดขึ้น คดีเข้าสู่การพิจารณาและ Greenpeace ก็แพ้คดี
แม้ว่าจะมีการยื่นอุทธรณ์ แต่ Greenpeace ก็ไม่มีทางจ่ายเงิน 667 ล้านดอลลาร์ตามที่คณะลูกขุนสั่งได้อย่างแน่นอน
เพราะแน่นอนว่า คดีนี้ไม่เคยเกี่ยวกับ “เงิน” เลยจริง ๆ มูลค่าตลาดของ Energy Transfer ในตอนนี้ก็ยังอยู่ที่ 55,000 ล้านดอลลาร์ แล้ว 667 ล้านจะสำคัญอะไรนัก? คดี SLAPP นี้มีเป้าหมายเพื่อถ่วงเวลา สร้างความแตกแยก ซ้ำเติมรอยร้าวระหว่างกลุ่มภายในและพันธมิตรภายนอก และแยกเป้าหมายออกจากเครือข่าย มันมีไว้เพื่อทำให้ “ความเป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกัน” กลายเป็นสิ่งที่น่ากลัว
และมันก็ได้ผล — อย่างที่เห็น
คดี SLAPP ของ Energy Transfer ได้กัดกินเวลา ทรัพยากร และพลังงานของ Greenpeace ไปเกือบหนึ่งทศวรรษ ขณะที่คดีคืบหน้าไปตามกระบวนการทางกฎหมาย Greenpeace ก็ถอยลึกเข้าไปในสภาวะ “ฝังตัวในบังเกอร์” มากขึ้นเรื่อย ๆ ความกลัวและความลังเลใจเริ่มคืบคลานเข้ามา ขวัญกำลังใจของพนักงานตกต่ำลง กลยุทธ์แบบดั้งเดิมของ Greenpeace — เช่น การเคาะประตูขอคำมั่นสัญญานอกซูเปอร์มาร์เก็ต การไล่กดดันพวกเดโมแครตสายกลาง หรือการแสดงเชิงสัญลักษณ์หน้าสำนักงานใหญ่บริษัทใหญ่ — กลับไม่สามารถสร้างแรงกระเพื่อมได้เหมือนเดิม
เอกสารการเงินสาธารณะระบุว่า ตั้งแต่ปี 2017 ถึง 2023 Greenpeace เริ่มเดิมพันหนักขึ้นเรื่อย ๆ เพื่อให้ยังดู “เกี่ยวข้องกับยุคสมัย” — แต่ไม่มีแคมเปญไหนที่ได้รับความสนใจเทียบเท่ากับยุคที่เคย “ช่วยชีวิตวาฬขั้วโลกหรือป่าเขตร้อน” ได้เลย หลังจากหลายปีแห่งการดำเนินงานแบบประหยัดและควบคุมการเงินอย่างเข้มงวด หนี้สินของ Greenpeace ก็เพิ่มขึ้นมากกว่าสามเท่า
ในขณะเดียวกัน ฝ่ายอนุรักษนิยมก็ประสบความสำเร็จมากขึ้นในการนิยามภาพลักษณ์ขององค์กรนักเคลื่อนไหวในจินตนาการของสาธารณะ ไม่ใช่ในฐานะขบวนการรากหญ้าอีกต่อไป แต่เป็นหน่วยราชการของระบบองค์กรไม่แสวงหากำไรแบบ “Georgetown-to-Berkeley” — กลุ่มชนชั้นกลางชายฝั่งจบปริญญาโท มีเงินเก็บ มีที่ปรึกษาด้านประชาสัมพันธ์ และได้รับค่าจ้างในการประท้วง โดยไม่มีความเชื่อมโยงกับความยากลำบากในชีวิตจริงของผู้คนเลย
คดีความดำเนินต่อไปอย่างเชื่องช้า ดูเหมือนจะเป็นแค่คดีจุกจิกที่ท้ายที่สุดจะยุติลงเองโดยไม่ต้องใส่ใจมากนัก — จนกระทั่งในปี 2024 จู่ ๆ ก็ปรากฏแนวโน้มว่าคดีนี้อาจถูกนำขึ้นพิจารณาอย่างจริงจัง เจ้าหน้าที่ต้องส่งมอบโทรศัพท์และประวัติการแชตใน Slack ให้กับทีมกฎหมาย ถูกเรียกขึ้นให้การ ภายในองค์กรเริ่มก่อตัวเป็นวัฒนธรรมของความไม่ไว้ใจกันและการหลีกเลี่ยงความเสี่ยง จนบางครั้ง “ความเป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกัน” กลายเป็น “ต่างคนต่างเอาตัวรอด”
นั่นแหละคืออันตรายที่แท้จริง ไม่ใช่แค่เรื่องเงิน แต่คือบรรทัดฐานใหม่ — ที่บอกว่า การยืนหยัดเคียงข้างกันอาจทำให้คุณล้มละลาย การแบ่งปันความเสี่ยงคือภาระที่ควรหลีกเลี่ยง เบี่ยงเบน หรือปฏิเสธ แต่ Greenpeace ไม่เลือกทางนั้น
เรายังไม่รู้ว่า Greenpeace จะรอดพ้นจากคำตัดสินนี้อย่างไร ค่าเสียหายที่ถูกตัดสินนั้นเกินจริง — เป็นสัญลักษณ์มากกว่าที่จะเรียกเก็บได้จริง แต่คดี SLAPP นี้ก็ประสบความสำเร็จตามเป้าหมายของมัน มันแยก Greenpeace ออกมาเดี่ยวๆ สร้างความไม่ไว้วางใจ และทำให้คนอื่นๆ กลัวจนเงียบเสียงลง
อย่างไรก็ตาม ความเป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกันยังคงอยู่ — และนั่นสำคัญพอๆ กับเงิน ถ้าไม่มากกว่าด้วยซ้ำ เพราะขบวนการเคลื่อนไหวจำเป็นต้องมีองค์กรที่พร้อมรับน้ำหนัก จำเป็นต้องมีกลุ่มที่ไม่สะทกสะท้านเมื่อรัฐหรือทุนใหญ่เคาะประตูเข้ามา และต้องมีโครงสร้างที่ไม่หายวับไปกับความเสี่ยงแรกที่ปรากฏตัว
ในแง่นี้ Greenpeace แสดงให้เห็นรูปแบบของการต่อต้านที่เราจะยิ่งต้องการมากขึ้นในอีกสี่ปีข้างหน้าเป็นอย่างน้อย และแม้ช่วงเวลานี้อาจเป็นจุดจบของ Greenpeace สหรัฐฯ ในรูปแบบที่เราเคยรู้จักกันมา แต่อย่าให้มันจบลงเพียงเท่านั้น — ให้มันเป็นจุดเริ่มต้นของพันธะสัญญาที่กว้างไกลยิ่งขึ้นทั่วทั้งขบวนการว่า “หน้าที่ในการดูแล(duty of care) ไม่ใช่แค่หัวข้อหนึ่งใน Google Docs แต่มันคือหลักการ มันคือยุทธศาสตร์ และคือหัวใจของความเป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกัน
เรียบเรียงจาก https://www.rollingstone.com/politics/political-commentary/greenpeace-lost-standing-rock-trial-1235314542/?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR4AlV74Vyx9jNDJrnJNkAJbQSc074FBP-9KoWp5IK3X9YupUdRx8o9BQ1z3tA_aem_wwMeCztDc4HKRZStDYbHtQ เขียนโดย Travis Nichols อดีตผู้อำนวยการฝ่ายสื่อสารของ Greenpeace สหรัฐฯ ปัจจุบันเป็นผู้อำนวยการของ Instrumental Comms และยังเป็นนักเขียนและบรรณาธิการที่อาศัยอยู่ในเมืองแอตแลนตา
