ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ เพิ่งประกาศว่า “ผม (พวกเรา!) เพิ่งชนะสงครามกับ ‘เรื่องหลอกลวงเรื่องการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ’” และตามโพสต์บนโซเชียลมีเดียของเขา “บิล เกตส์ ยอมรับในที่สุดว่าเขา ‘ผิดโดยสิ้นเชิง’ ในประเด็นนี้” แต่ความจริงไม่ใช่แบบนั้นเสียทีเดียว
เมื่อวันที่ 28 ตุลาคม คุณเกตส์ มหาเศรษฐีผู้ทำงานด้านการกุศล ได้เผยแพร่บทความสั้นชิ้นหนึ่งที่ค่อนข้างน่าประหลาดใจจริง เขาโต้แย้งข้อถกเถียงที่พบได้บ่อยว่า ภาวะโลกร้อนที่สูงเกิน “จุดกึ่งกลาง” บางระดับ—โดยเฉพาะเป้าหมาย 1.5°C และ 2°C ที่กำหนดไว้ในความตกลงปารีสปี 2015—จะนำไปสู่หายนะใหญ่หลวง เขาให้เหตุผลว่า แม้การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศยังเป็นปัญหาร้ายแรง แต่ขณะนี้กลับมีความสนใจต่อ “การปล่อยก๊าซ” และ “อุณหภูมิ” มากเกินไป และมีความสนใจต่อการลดความทุกข์ทรมานด้วยวิธีอื่นน้อยเกินไป เช่น การยกระดับสุขภาพ (และเขายังโยนความผิดให้การตัดงบความช่วยเหลือต่างประเทศของคุณทรัมป์ว่า ทำให้การละเลยเช่นนั้นเลวร้ายลง)
อย่างไรก็ตาม ก็ชัดเจนมากขึ้นเรื่อย ๆ ว่าปัญหาเรื่องสภาพภูมิอากาศกับสุขภาพนั้นพัวพันกันอย่างใกล้ชิด ตั้งแต่ปี 2016 รายงานประจำปี Lancet Countdown ซึ่งจัดทำโดยกลุ่มสถาบันวิชาการด้านการแพทย์นานาชาติ องค์การอนามัยโลก (WHO) และหน่วยงานอื่น ๆ ของสหประชาชาติ ได้ประเมินงานวิจัยทางวิทยาศาสตร์เกี่ยวกับความสัมพันธ์ดังกล่าว รายงานปีนี้ที่เผยแพร่เมื่อวันที่ 29 ตุลาคม มีสถิติที่ชวนตกใจหลายอย่าง เช่น พบว่าอัตราการเสียชีวิตที่เกี่ยวข้องกับความร้อนเพิ่มขึ้น 23% ระหว่างทศวรรษ 1990s กับ 2010s แม้จะปรับคำนึงถึงการเพิ่มของประชากรแล้วก็ตาม ผู้เขียนประเมินว่าในช่วงปี 2012–2021 ความร้อนคร่าชีวิตผู้คนเฉลี่ยปีละ 546,000 คน ซึ่งใกล้เคียงกับจำนวนผู้เสียชีวิตจากมาลาเรีย และระหว่างปี 2020–2024 ผู้คนทั่วโลกต้องเผชิญกับ “วันคลื่นความร้อนที่คุกคามชีวิต” เฉลี่ยปีละ 19 วัน โดยมากกว่า 80% ของวันเหล่านั้น “คงไม่เกิดขึ้น” หากไม่มีการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ
ปัจจุบัน การเสียชีวิตที่เกี่ยวข้องกับความร้อนคิดเป็นมากกว่า 3% ของการเสียชีวิตทั้งหมดใน 26 ประเทศ ส่วนใหญ่ในแอฟริกาและตะวันออกกลาง ในอิเควทอเรียลกินี มีการระบุว่า 7.4% ของการเสียชีวิตเกิดจากอุณหภูมิสูง ซึ่งสูงที่สุดในโลก ส่วนสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์มีอัตราสูงที่สุดในกลุ่มประเทศร่ำรวย อยู่ที่ 6.7% ถึงกระนั้น การเสียชีวิตจากความร้อนยังมีเพียงราวหนึ่งในสิบของการเสียชีวิตจากความหนาว ซึ่งกำลังลดลงเมื่อโลกอุ่นขึ้น โดยรวมแล้ว การเสียชีวิตที่เกี่ยวข้องกับอุณหภูมิกำลังลดลง แต่แบบจำลองส่วนใหญ่ชี้ว่าในที่สุดมันจะกลับมาเพิ่มขึ้น
การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศยังนำมาซึ่งอันตรายด้านสุขภาพอื่น ๆ ด้วย เมื่ออุณหภูมิสูงขึ้นทำให้บรรยากาศกักเก็บความชื้นได้มากขึ้น รูปแบบฝนก็เปลี่ยนไป ทำให้ทั้งภัยแล้งรุนแรงและฝนเทกระหน่ำเกิดบ่อยขึ้น ปีที่แล้ว มากกว่า 60% ของพื้นที่บนบกของโลกเผชิญอย่างน้อยหนึ่งเดือนของ “ภัยแล้งรุนแรง” และในทศวรรษที่ผ่านมา 64% ของพื้นที่บนบกของโลกถูกฝนสุดขั้วกระหน่ำมากกว่าในช่วงปี 1961–1990 ทั้งสองอย่างส่งผลเสียต่อสุขภาพ เพราะทำให้สุขาภิบาลแย่ลง และบั่นทอนความมั่นคงด้านอาหารและน้ำ
สภาพอากาศที่ร้อนขึ้นและแปรปรวนยังทำให้ไฟป่าเกิดบ่อยและรุนแรงขึ้นในหลายพื้นที่ของโลก นอกเหนือจากอันตรายจากเปลวไฟโดยตรง ผู้คนในบริเวณโดยรอบยังต้องสัมผัสควันไฟที่อัดแน่นด้วยมลพิษ อนุภาคขนาด 2.5 ไมครอนหรือต่ำกว่า (PM2.5) สามารถผ่านเข้าปอดและเข้าสู่กระแสเลือด ทำให้โรคทางเดินหายใจและโรคหัวใจ–หลอดเลือดกำเริบหรือรุนแรงขึ้น และเพิ่มความเสี่ยงมะเร็งบางชนิด ในปี 2024 มีการประเมินว่า มีผู้เสียชีวิตราว 154,000 คนจากการสัมผัส PM2.5 ที่มาจากไฟป่า เพิ่มขึ้น 36% เมื่อเทียบกับค่าเฉลี่ยในช่วงปี 2003–2012 ตลอดสองทศวรรษที่ผ่านมา อัตราการเสียชีวิตจากมลพิษประเภทนี้เพิ่มขึ้นใน 92% ของประเทศทั่วโลก สหรัฐอเมริกาและจีนมีจำนวนผู้เสียชีวิตสูงที่สุด โดยเฉลี่ยราว 15,000 และ 10,000 คนต่อปีตามลำดับในช่วงปี 2003–2024 ในจีน ตัวเลขดังกล่าวค่อย ๆ ลดลงในช่วงเวลานี้ แต่ในสหรัฐฯ กลับเพิ่มขึ้นราวปีละ 460 คน
ทั้งหมดนี้ยังเปลี่ยนแปลงการแพร่กระจายของโรคติดเชื้อด้วย การอยู่รอดของยุงโดยเฉพาะนั้นขึ้นอยู่กับอุณหภูมิ ความชื้น และปริมาณฝน ยิ่งอุ่นและชื้นมากเท่าไร ยุงก็ยิ่งผสมพันธุ์ โตเต็มวัย และกัดได้เร็วขึ้น ระหว่างช่วงปี 1951–1960 กับ 2015–2024 “ศักยภาพ” ของยุงลายสวน (Aedes albopictus) ในการแพร่เชื้อไข้เลือดออก—ซึ่งในปี 2024 มีผู้ป่วยทั่วโลกมากกว่า 14 ล้านราย ทำสถิติสูงสุดตลอดกาล—เพิ่มขึ้นเกือบ 50% ส่วนศักยภาพการแพร่เชื้อของยุงลายบ้าน (Aedes aegypti) ซึ่งเป็นพาหะของซิกาด้วยเช่นกัน เพิ่มขึ้นมากกว่าหนึ่งในสิบในช่วงเวลาเดียวกัน และความเสี่ยงในการติดเชื้อลิชมาเนียซิส (leishmaniasis) ซึ่งอาจถึงตายและแพร่โดยริ้นฝอยทราย เพิ่มขึ้นเกือบ 30%
เป็นเรื่องคาดเดาได้ว่า “ผู้สงสัยวิทยาศาสตร์เรื่องสภาพภูมิอากาศ” อย่างคุณทรัมป์ จะฉวยคำพูดของคุณเกตส์เป็นหลักฐานว่า สภาพภูมิอากาศเป็นเรื่องรองเมื่อเทียบกับสวัสดิภาพของมนุษย์ แต่หลักฐานที่เพิ่มขึ้นกลับชี้ไปในทิศทางตรงกันข้าม: การพยายามปกป้องสุขภาพของผู้คนกำลังกลายเป็นองค์ประกอบที่สำคัญยิ่งขึ้นเรื่อย ๆ ของการรับมือภาวะโลกร้อน
เรียบเรียงจาก https://www.economist.com/graphic-detail/2025/10/30/how-many-people-are-already-being-killed-by-climate-change
