เรื่อง : ธารา บัวคำศรี

my3rdbook

เขาสามมุกจะเป็นฝั่ง

เกาะสีชังจะเป็นท่าเรือ

บางปลาสร้อย เมืองแนบอก จะรกเป็นป่าเสือ

คือคำทำนายแห่งชายฝั่งทะเลตะวันออก นานมาแล้ว และมีเหตุให้เปลี่ยนแปลงไปตามนั้น ทุกย่างก้าวบนชายฝั่งชลบุรีและระยองเปลี่ยนโฉมหน้าเป็น “สปริงบอร์ดของความเจริญรุ่งเรือง” ความหวังที่ไทยจะเป็นอุตสาหกรรมปรากฏชัดนับแต่ก๊าซธรรมชาติไหลตามท่อส่งจากกลางอ่าวไทยขึ้นบกที่ชายฝั่งมาบตาพุด ระยอง เมื่อปี 2524…

เมษายน 2535 ผมกับเพื่อนญี่ปุ่นอีกสามคนอยู่บนขบวนรถไฟจากนาโกยา จังหวัดอิชิ ข้ามไปสู่จังหวัดมิเอะ จุดหมายปลายทางอยู่ที่ “ยกไคจิ” เมืองอุตสาหกรรมกลั่นน้ำมันและเคมีขนาดใหญ่ริมอ่าวอิเซ ฟากมหาสมุทรแปซิฟิก เพื่อนบอกว่าเขากำลังพาผมไปดูความตายของญี่ปุ่น

ความรู้สึกของผมเมื่อเข้าเขตเมืองยกไคจิ เหมือนกับคนไทยที่เคยมาเยี่ยมที่นี่เมื่อนานมาแล้ว เขาเขียนบทความลงในหนังสือสภาพแวดล้อมฉบับบทเรียนจากญี่ปุ่นพิมพ์ในปี 2516 ว่า

…พอรถไฟสายคันไซเข้าเขตเมือง ก่อนที่เราจะเห็นปล่องโรงงาน เราก็เริ่มได้กลิ่นกำมะถันแล้ว และตลอดสองวันกับหนึ่งคืนที่อยู่ในเมืองนี้ก็ได้กลิ่นตลอดเวลา นึกถึงชาวบ้านที่ต้องทนอยู่กับแก๊สมรณะนี้วันละ 24 ชั่วโมง ปีละ 365 วัน จะเรียกเจ้าสิ่งเลวร้ายนี้ว่าฆาตกรก็ไม่ผิดนักเพราะรายงานของเทศบาลท้องถิ่นประจำวันที่ 24 ธันวาคม 2514 ระบุว่า ผู้ป่วยด้วยสภาพแวดล้อมโสโครก 58 รายเสียชีวิตไปแล้ว จากจำนวนผู้ป่วยที่ทางการยอมรับว่ามีผลจากแก๊สมรณะนี้ทั้งหมด 811 คน…

เราสี่คนพบกับคุณซาวาอิ อดีตเจ้าหน้าที่สหภาพแรงงาน และคุณอิโต ครูโรงเรียนมัธยม ทั้งสองคนเป็นชาวเมืองยกไคจิและพาพวกเราทัวร์มลพิษรอบเมือง ภาพสลับไปมาของมลพิษอุตสาหกรรมต่างสถานที่ต่างเวลา ยกไคจิ-อีสเทอร์ซีบอร์ด แจ่มชัดอยู่ในห้วงคำนึงของผม

(ยกไคจิ) เมืองยกไคจิมีนิคมอุตสาหกรรม 3 แห่งริมทะเล เป็นอุตสาหกรรมหนักที่ใช้น้ำมันและเคมี อุตสาหกรรมเฟสแรกสร้างในปี 2498 ภายใต้แผนการพัฒนาท้องถิ่น มีการเวนคืนที่ดินหลายตารางกิโลเมตรเพื่อสร้างโรงงาน

(อีสเทอร์นชีบอร์ด) ภาคตะวันออกของไทยมีนิคมอุตสาหกรรมขนาดใหญ่มากกว่า 4 แห่งริมทะเล (แหลมฉบัง มาบตาพุด ผาแดง ตะวันออกและเอเชีย) ยังไม่นับเขตอุตสาหกรรมหลายแห่งที่ตั้งอยู่ตอนใน (บางปะกง ศรีราชา บ่อวิน เวลโกร์ เกตเวย์ซิตี้ อมตะ) ธันวาคม 2530 เริ่มลงมือก่อสร้างท่าเรือแหลมฉบัง (นิคมอุตสาหกรรมแหลมฉบังระยะแรกก่อสร้างเสร็จในปี 2534) มีการเวนคืนที่ดินบริเวณแหลมฉบังและมาบตาพุดรวมกันนับหมื่นไร่

(ยกไคจิ) ปัญหามลพิษเกิดจากก๊าซกรดกำมะถันซึ่งพ่นออกมาจากปล่องไฟของโรงงานปีละประมาณ 140,000 ตัน สร้างความเดือดร้อนให้ชาวบ้าน 90,000 คนที่อาศัยอยู่ในรัศมี 5 กิโลเมตรจากโรงงาน

(อีสเทอร์นซีบอร์ด) ปลายปี 2531 โรงงานไทยปิโตรเคมีคอลอินดัสทรีหรือทีพีไอ ชานเมืองระยองระเบิดและมีเพลิงลุกไหม้ คนงานเสียชีวิต 2 คน บาดเจ็บหนัก 4 คน ก๊าซที่มีกลิ่นเหม็นแผ่กระจายไปทั่วบริเวณหลายสิบกิโลเมตร

(ยกไคจิ) คนป่วยเป็นโรคหืดยกไคจิเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วในฤดูใบไม้ผลิปี 2504 อาการป่วยมีหลายลักษณะแต่เทศบาลจังหวัดยอมรับเพียง 9 อย่าง ส่วนใหญ่เกี่ยวกับโรคทางเดินหายใจ ผู้ป่วยและเสียชีวิตมักเป็นเด็กนักเรียนประถมศึกษาและคนสูงอายุ มีผู้ป่วยที่ไม่ได้ตายด้วยโรคแต่ฆ่าตัวตายเพราะทนอากาศพิษไม่ไหวสองรายในปี 2509 และ 2510

(อีสเทอร์นซีบอร์ด) ตุลาคม 2532 เกิดสารปรอทรั่วที่โรงงานแยกก๊าซ นิคมอุตสาหกรรมมาบตาพุด เหตุมาจากการกัดกร่อนปรอทในท่อส่งก๊าซ สารปรอทปนเปื้อนในน้ำทะเลและน้ำบริโภค คนงาน 62 คนล้มป่วยโดยไม่ทราบสาเหตุ

(ยกไคจิ) กันยายน 2510 ชาวบ้านที่ป่วยเป็นโรคยกไคจิ 9 คน เดินเรื่องฟ้อง 6 บริษัท ฐานะที่สร้างความเดือดร้อนให้กับประชาชนด้วยการปล่อยก๊าซพิษออกมาติดต่อกัน นายแพทย์คะทจึ โยชิดะแห่งมหาวิทยาลัยแพทย์ จังหวัดมิเอะให้การเป็นพยานว่า จำนวนของผู้ป่วยเป็นโรคเจ็บคอ หวัดและหลอดลมอักเสบในบริเวณอากาศพิษมีถึงร้อยละ 220 ของจำนวนป่วยในบริเวณที่ไม่มีอากาศพิษ

(อีสเทอร์นซีบอร์ด) มกราคม 2537 นักเรียน 6 คน และอาจารย์ 1 คนของโรงเรียนโปลีเทคนิคระยองถูกนำส่งโรงพยาบาลระยองเนื่องจากปวดศรีษะรุนแรงและอาเจียน แพทย์ของโรงพยาบาลตั้งข้อสังเกตว่า นักเรียน 6 คน พักที่หอพักของโรงเรียนตรงข้ามกับโรงงานทีพีไอมาเป็นเวลากว่า 2 ปี พวกเขาได้กลิ่นเหม็นคล้าย ๆ กับผลไม้สุก บางครั้งเหม็นเหมือนก๊าซหุงต้ม เมื่อดมกลิ่นจะมีอาการปวดศรีษะ แสบจมูก คอแห้ง นักเรียนและครูทั้ง 7 คน รักษาอาการกันเอง 7 เดือนผ่านไป เมื่อมีอาการป่วยขึ้นอีกจึงตัดสินใจไปหาแพทย์ รายงานทางการแพทย์พบว่านักเรียนกว่าร้อยละ 90 ได้กลิ่นเหม็น นักเรียนมากกว่าครึ่งหนึ่งมีอาการปวดศรีษะ หน้ามืด โรงพยาบาลคาดว่ากลิ่นดังกล่าวมีที่มาจากสารเคมีที่ใช้ในโรงงาน

(ยกไคจิ) นิคมอุตสาหกรรมเฟส 3 ของเมืองยกไคจิสร้างเสร็จพร้อมกับครบรอบ 20 ปี หลังจากศาลตัดสินว่าอากาศพิษจากโรงงานทำให้ชาวบ้านเป็นโรคปอดและระบบทางเดินหายใจ รัฐบาลสัญญาว่า นิคมอุตสาหกรรมเฟส 3 จะเป็นเขตปลอดมลพิษ แต่ชาวบ้านบอกว่า มันคือสัญญาพิษต่างหากเล่า

(อีสเทอร์นซีบอร์ด) พญ.อรพรรณ เมธาดิลกกุล นายกสมาคมแพทย์อาชีวเวชศาสตร์และสิ่งแวดล้อมแห่งประเทศไทยบอกว่า โรงงานทีพีไอใช้สารโทลูอีน เฮกซีน เคโรซีนและสารทำละลายอื่นๆ ในกระบวนการผลิต สารเคมีเหล่านี้มีผลทำให้ปวดศรีษะ หมดเรี่ยวแรง หน้ามืดวิงเวียน ถ้าได้รับสารในปริมาณน้อยร่างกายสามารถขับออกได้ หากมีการสะสมเป็นเวลานานจะเป็นอันตรายต่อระบบหมุนเวียนเลือดและการทำงานของตับ ถ้าสารเคมีนี้ไม่ถูกกำจัดก่อนปล่อยสู่อากาศ คนสูดอากาศที่มีสารเหล่านี้เจือปนก็จะเป็นมะเร็งในเม็ดเลือดขาวได้ ถ้าไม่มีการสอบสวนอย่างจริงจังถึงสาเหตุการป่วยของนักเรียนโปลีเทคนิคระยอง ก็พูดได้เพียงว่าอาการของคนไข้เหมือนอาการซึ่งเกิดจากสารเคมีที่ใช้ในโรงงานทีพีไอเท่านั้น

รัฐบาลญี่ปุ่นยอมรับว่า มีคนป่วยจากอากาศพิษ 41 เขตทั่วประเทศ โรงงานอุตสาหกรรมในเขตดังกล่าวต้องจ่ายเงินค่าชดเชยแก่รัฐเพื่อใช้ในการรักษาผู้ป่วย ถ้าโรงงานปรับปรุงระบบป้องกันมลพิษรัฐบาลจึงจะยกเลิกค่าชดเชย (จึงมีโรงงานหลายแห่งอ้างว่าได้ป้องกันมลพิษแล้ว)

หมู่บ้านอิโชสุเป็นสถานที่สุดท้ายในเมืองยกไคจิที่คุณซาวาอิและคุณอิโตพาพวกเราไปเยี่ยม ในอดีตหมู่บ้านชาวประมงแห่งนี้มีชื่อเสียงในการจับปลามาก เมื่อมีโรงงาน ชาวประมงขายปลาไม่ได้เลยเพราะมีกลิ่นเหม็น แม้จะเปลี่ยนวิธีหาปลาใหม่ ชาวประมงก็ลดจำนวนลง เหลือแต่คนเฒ่าคนแก่ เรือหาปลา 356 ลำ ลดเหลือ 30 ลำในช่วงที่ผมไปเยี่ยม อากาศพิษจากโรงงานยังทำให้ชาวบ้านเป็นโรคทางเดินหายใจ 140 คน แต่ราชการไม่ยอมรับว่าป่วยจากโรงงาน เคยมีการเดินประท้วงให้แก้ไขปัญหาน้ำเสียจากโรงงานแต่ท้ายที่สุดชาวประมงถูกจับขังคุก

ไม่ต่างจากหมู่บ้านแหลมฉบังที่ศรีราชาซึ่งประสบชะตากรรมที่คล้ายกันนี้ ชาวประมงที่แหลมฉบังเป็นคนกลุ่มสุดท้ายที่ไม่ยอมออกจากพื้นที่ที่รัฐอ้างว่าได้เวนคืนเพื่อสร้างท่าเรือน้ำลึกตั้งแต่ปี 2521 จนบัดนี้ พวกเขายังปักหลักอยู่ที่นั่น ท่ามกลางความเปลี่ยนแปลง รอบหมู่บ้านกลายเป็นโรงงาน ชุมชนใหม่และท่าเรือน้ำลึก

ชาวประมงชราผู้หนึ่งเข็นรถจักรยานบนทางกลับสู่หมู่บ้าน เราเข้าไปคุย เขามีใบหน้าเศร้าสร้อยขณะหวนอดีตอันอุดมสมบูรณ์ของอ่าวอิเซแล้วย้อนกลับสู่ชีวิตในยุคน้ำเน่าอากาศพิษ ปี 2498 ซึ่งโรงงานผุดขึ้นริมทะเลถึงปี 2535 ซึ่งผมได้ยืนอยู่ที่นั่น นับได้ 38 ปี โรคปอดและโรคทางเดินหายใจยังมีอยู่ กลิ่นกำมะถันยังอบอวลอยู่ในบรรยากาศของเมือง หมายความว่า ญี่ปุ่น-ซึ่งเมื่อ 30 ปีที่แล้วได้ชื่อว่าดินแดนที่เต็มไปด้วยมลพิษและคนป่วยจากอุตสาหกรรม บัดนี้ก็ยังเป็นเช่นนั้น เมื่อความทรงจำครั้งเยือนเมืองยกไคจิผุดขึ้นมา ผมแว่วยินบทกวีบทหนึ่งจากริมทะเลที่ไหนสักแห่ง

…ลำพังบนชายหาด

รอคอยสันติภาพจวบทุกสิ่งจบสิ้น

ฉันได้ยินสายลมร้องเพลง

เพลงชีวิตสันโดษ

ได้โปรด…ดอกพลับพลึงบานที่ใด

เมื่อฉันปิดเปลือกตาลง

ฉันเป็นคลื่นลมแปรเปลี่ยน

วิ่งสู่อ้อมกอดของชายหาด

ที่ไหนหรือ…วิถีชีวิตดำรงอยู่อย่างเงียบงัน…

Leave a Reply

We use cookies to personalise content and ads, to provide social media features and to analyse our traffic. We also share information about your use of our site with our social media, advertising and analytics partners. View more
Cookies settings
Accept
Privacy & Cookie policy
Privacy & Cookies policy
Cookie name Active
  Military VS Climate Security : The 2011 Budget Compareสถาบันนโยบายศึกษาในสหรัฐอเมริกา จัดทำรายงานประจำปีเรื่อง Military VS Climate Security : The 2011 Budget Compare" ออกมาเมื่อเร็วๆ นี้ เนื้่อหาในรายงานระบุว่า ตอนนี้กลาโหมของสหรัฐฯ รู้แล้วว่า การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ(climate change) ถือเป็น "ตัวคูณของภัยคุกคามด้านความมั่นคง" หลักฐานประการหนึ่งคือ นับตั้งแต่ปี 2008 เป็นต้นมา งบประมาณของรัฐบาลสหรัฐฯ เองได้ถูกแบ่งสรรปันส่วนไปใช้ในเรื่องการจัดการกับเรื่องการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศมากขึ้น ตั้งแต่ปี 2008 และปี 2011 มีการจัดสรรงบโลกร้อนเพิ่มขึ้นเป็นมากกว่าสองเท่า (จาก 7.4 พันล้านเหรียญ เป็น 18.1 พันล้านเหรียญ) กล่าวอีกนัยหนึ่ง ในปี 2008 สหรัฐฯ นั้นใช้งบประมาณราว 94 เหรียญสหรัฐในด้านกลาโหม ต่อทุก ๆ 1 เหรียญสหรัฐที่ใช้ในด้านการจัดการเรื่องการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และในปี 2011 ใช้งบระมาณราว 41 เหรียญสหรัฐในด้านกลาโหม ต่อทุกๆ 1 เหรียญสหรัฐที่ใช้ในด้านการจัดการเรื่องการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ แต่สิ่งที่น่าสนใจก็คือ การเปลี่ยนผ่านของการใช้งบประมาณดังกล่าวนี้ มิได้ทำให้การลงทุนเพื่อทำให้เกิดความมั่นคงด้านสภาพภูมิอากาศมากนักเมื่อเทียบกับขนาดของภัยคุกคามของการเปี่ลยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่เกิดขึ้นและรออยู่ข้างหน้า ยิ่งไปกว่านั้น รายงานนี้ยังได้เปรียบเทียบกรณีศึกษาประเทศจีนว่ามีความก้าวหน้ามากกว่าสหรัฐอเมริกาในเรื่องนี้มาก รายงานระบุว่า ถึงแม้การใช้จ่ายทางการทหารของจีนจะไม่โปร่งใสไปเสียทั้งหมด แต่จีนนั้นใช้งบประมาณ 2-3 เหรียญสหรัฐในด้านกลาโหม ต่อทุก ๆ 1 เหรียญสหรัฐที่ใช้ในด้านการจัดการเรื่องการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ รายงานนี้ ได้สรุปฟันธงว่า ไม่ว่าจะเป็นเหตุผลทั้งในด้านความมั่นคง ทางสิ่งแวดล้อม และทางเศรษฐกิจ การจัดสรรงบประมาณและทรัพยากรในด้านกลาโหมให้กับงบประมาณในการจัดการด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศมากขึ้น เป็นเรื่องที่สมเหตุสมผลสำหรับสหรัฐอเมริกา รายละเอียดของรายงานดาวน์โหลดได้ที่  www.fpif.org/files/2521/mil%20v%20climate%202010.pdf
Save settings
Cookies settings