แปลเรียบเรียงจาก https://www.no-burn.org/globalplasticstreaty-blog/ เขียนโดย Neil Tangri, Science and Policy Director– GAIA
บางครั้ง ความหวังก็มาจากสถานที่ที่ไม่น่าจะเป็นไปได้ ในช่วงเวลาที่ประเทศต่างๆ ในโลกต่างเผชิญหน้ากันมากขึ้น การประชุมสหประชาชาติที่กรุงไนโรบีในสัปดาห์นี้ได้แสดงให้เห็นว่า ในความเป็นจริง รัฐบาลต่างๆ ของโลกสามารถรวมตัวกันเพื่อดำเนินการอย่างจริงจังเพื่อต่อสู้กับภัยคุกคามร่วม นั่นคือ มลพิษพลาสติก ความสำเร็จของการเจรจาคือเป้าหมายที่จำเป็นอย่างยิ่งต่อระบบการทูตด้านสิ่งแวดล้อมแบบพหุภาคี
แน่นอน มลพิษพลาสติกไม่ใช่ปัญหาพยศหรือฝันร้ายที่รักษาไม่หาย นี่คือสิ่งที่เราร่วมกันก่อขึ้นในช่วงสองสามทศวรรษที่ผ่านมา และทางออกอยู่ไม่ไกลเกินเอื้อม อย่างไรก็ตาม เราสามารถคาดหวังการต่อต้านจากภาคอุตสาหกรรมน้ำมันและก๊าซฟอสซิล โดยที่พลาสติกนั้นภาคส่วนของอุตสาหกรรมที่มีการขยายตัวอย่างมีนัยสำคัญในทศวรรษหน้า ในอดีต ประเทศต่างๆ หลีกเลี่ยงที่จะเผชิญหน้ากับอุตสาหกรรมที่ทรงอำนาจ แต่ก็มีสัญญาณที่หวังว่าในที่สุดสิ่งนี้อาจเปลี่ยนแปลงได้
การประชุมสมัชชาสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติครั้งที่ 5 จบลงด้วยการเรียกร้องอย่างเป็นเอกฉันท์เพื่อยุติมลพิษพลาสติก การเจรจาดำเนินไปอย่างยาวนานและลำบาก มักขยายเวลาไปจนถึงตี 3 แต่ส่งผลให้เกิดสนธิสัญญาที่เข้มแข็งและมีประสิทธิภาพ รัฐบาลประเทศต่างๆ มีเวลาจนถึงสิ้นปี 2567 ในการสรุปเนท้อหาสุดท้ายของสนธิสัญญา อาจดูยาวนาน แต่สำหรับการทูตระหว่างประเทศ นี่เป็นช่วงเวลาที่สั้นมาก และหลายประเทศได้ระบุแล้วว่าจะไม่รอเวลาที่จะลงมือทำ อันที่จริง มากกว่า 10 ประเทศในแอฟริกาได้เป็นผู้นำการห้ามใช้พลาสติกแบบใช้ครั้งเดียวทิ้งในระดับประเทศที่มีผลอยู่แล้ว
ข้อตกลงขั้นสุดท้ายส่วนใหญ่สะท้อนถึงลำดับความสำคัญที่ภาคประชาสังคมต้องการเห็นในสนธิสัญญา :
- สนธิสัญญาควรครอบคลุมมลพิษพลาสติกทั้งหมดในสิ่งแวดล้อมหรือระบบนิเวศใดๆ นี่เป็นการขยายขอบเขตการบังคับใช้ซึ่งแต่เดิมเน้นเฉพาะ “พลาสติกในทะเล”
- สนธิสัญญาจะมีผลผูกพันทางกฎหมาย ปฏิบัติการแบบสมัครใจช่วยเสริมการดำเนินการให้เป็นไปตาม แต่ไม่สามารถแทนที่ได้
- สนธิสัญญาจะพิจารณาถึงวัฐจักรของพลาสติกทั้งหมด ตั้งแต่บ่อน้ำมันและก๊าซฟอสซิล การผลิตและการบริโภค ไปจนถึงของเสียหลังการบริโภค
- สนธิสัญญาจะมาพร้อมกับการสนับสนุนทางการเงินและทางเทคนิค ซึ่งรวมถึงหน่วยงานทางวิทยาศาสตร์เพื่อให้คำแนะนำ และความเป็นไปได้ของกองทุนระดับโลกโดยเฉพาะ รายละเอียดเหลืออยู่ในกระบวนการเจรจาสนธิสัญญา
- อาณัติของสนธิสัญญาเป็นปลายเปิด ซึ่งหมายความว่า ผู้เจรจาอาจเพิ่มหัวข้อใหม่ที่พวกเขาเห็นว่าเกี่ยวข้อง นี่เป็นสิ่งสำคัญที่จะนำเสนอประเด็นที่ไม่ได้รับการถกเถียงหรือขาดหายไปในการเจรจาในปัจจุบัน เช่น สภาพภูมิอากาศ สารพิษ และสุขภาพ
พันธกิจที่แข็งแกร่งนี้แสดงถึงชัยชนะอันยิ่งใหญ่ของภาคประชาสังคม ต่อสุขภาพของมนุษย์ และเพื่อโลก ถือเป็นข้อพิสูจน์ถึงความพยายามในการขับเคลื่อนที่ทุ่มเทของภาคประชาสังคมทั่วโลกภายใต้ร่ม Break Free From Plastic ซึ่งจุดประเด็นนี้ให้เป็นที่สนใจของสาธารณะ และกลายเป็นวาระทางนโยบายของรัฐบาล
ผลลัพธ์ที่น่าประหลาดใจที่สุดในช่วงสองสัปดาห์ที่ผ่านมาบ่งบอกถึงพลังของการเคลื่อนไหวและการขับเคลื่อนโดยตรง นับเป็นครั้งแรกที่กลุ่มคนเก็บขยะได้รับการยอมรับจากมติด้านสิ่งแวดล้อมของสหประชาชาติอย่างเป็นทางการ กลุ่มคนเก็บขยะเป็นแรงงานนอกระบบที่นำวัสดุที่รีไซเคิลได้มาจากถังขยะ ในโลกส่วนใหญ่ สิ่งเหล่านี้เป็นกระดูกสันหลังของระบบรีไซเคิล และให้บริการด้านสิ่งแวดล้อมที่ประเมินค่าไม่ได้โดยปราศจากการยอมรับหรือค่าตอบแทน ผู้แทนผู้นำกลุ่มคนเก็บขยะระดับนานาชาติกลุ่มเล็กๆ มาที่การเจรจาในไนโรบี และพบกับรัฐบาลเพื่อดำเนินคดี ส่งผลให้มีการกล่าวถึงภาคขยะนอกระบบสองครั้งในข้อความสุดท้าย : ในด้านหนึ่ง ตระหนักถึงการมีส่วนร่วมในการแก้ปัญหาพลาสติก และในอีกด้านหนึ่ง ต้องการให้รัฐบาลนำกลุ่มคนเก็บขยะมาเป็นผู้เชี่ยวชาญที่มีความรู้เฉพาะเกี่ยวกับปัญหาพลาสติก – เพื่อมีส่วนร่วมอย่างเต็มที่เหล่านั้นในกระบวนการเจรจา
เช่นเคย ชัยชนะนี้เป็นผลมาจากความพยายามร่วมกันของกลุ่มประชาสังคมในวงกว้าง ผู้เล่นหลักไม่เพียงแต่เป็นผู้นำกลุ่มคนเก็บขยะเท่านั้น แต่ยังรวมถึง WIEGO, CIEL, Tearfund, Nipe Fagio, Mar Viva, RADA และแน่นอน GAIA อีกหลายองค์กรสนับสนุน ปรบมือ และอำนวยความสะดวกในชัยชนะครั้งนี้
น่าเสียดายที่ความสุขของเราเสียไปด้วยน้ำตา ในเวลาเดียวกันกับที่กลุ่มคนเก็บขยะได้รับความสนใจอย่างไม่เคยปรากฏมาก่อนในเวทีโลก เราได้เรียนรู้ว่าผู้นำที่มีวิสัยทัศน์มากที่สุดคนหนึ่งของพวกเขาถึงแก่กรรมในอุบัติเหตุทางรถยนต์ Simon Mbata เป็นประธานของ South African Waste Picker Association ซึ่งเป็นนักยุทธศาสตร์ที่มีสายตาแหลมคม พร้อมอุทิศให้กับชุมชนของเขา วิสัยทัศน์สำหรับอนาคต และพลังทางศีลธรรมที่ไม่อาจต้านทานได้ เขาเป็นนักเคลื่อนไหวที่ไม่รู้จักเหน็ดเหนื่อย เขารู้วิธีที่จะทำให้พวกเราทุกคนหัวเราะและยิ้มได้เมื่อสิ้นสุดวันที่ยาวนาน เราคิดถึงไซม่อนที่สุด แต่สนธิสัญญานี้จะเป็นส่วนหนึ่งของมรดกของเขา
เมื่อการประชุมที่ไนโรบีสิ้นสุดลง เรากำลังเตรียมพร้อมสำหรับการเจรจาอย่างรวดเร็ว: การประชุมระหว่างประเทศหกครั้งในอีกสองปีครึ่งข้างหน้า เรายังมีหนทางอีกยาวไกลที่ยากลำบากเพื่อให้แน่ใจว่าสนธิสัญญามีมาตรการที่มีความหมายในการลดความเป็นพิษและปรับปรุงความสามารถในการรีไซเคิลของพลาสติก เพื่อปรับปรุงความโปร่งใสและการตรวจสอบ เพื่อจัดหาโซลูชันทางการเงินและทางเทคนิค และเหนือสิ่งอื่นใด เพื่อลดปริมาณการผลิตพลาสติกและเปลี่ยนโลกไปสู่เศรษฐกิจการใช้ซ้ำ จะต้องใช้ความแข็งแกร่งของการเคลื่อนไหวทั้งหมด – แต่โอกาสมาถึงแล้วและเราต้องคว้าไว้
