ไม่เพียงแต่การโกหกด้วยแผนที่จะทำได้ง่ายเท่านั้น แต่มันยังเป็นสิ่งจำเป็นอีกด้วย เพื่อถ่ายทอดความสัมพันธ์ที่มีความหมายของโลกที่ซับซ้อนและมีมิติสามมิติลงบนแผ่นกระดาษแบน ๆ หรือหน้าจอวิดีโอ แผนที่จึงจำเป็นต้องบิดเบือนความเป็นจริง
ในฐานะที่เป็นแบบจำลองขนาดย่อม แผนที่ต้องใช้สัญลักษณ์ที่มักจะมีขนาดใหญ่หรือหนากว่าความเป็นจริงที่มันแทนที่เสมอ และเพื่อหลีกเลี่ยงไม่ให้ข้อมูลสำคัญถูกซ่อนอยู่ในรายละเอียดที่รกเกินไป แผนที่จึงต้องเลือกนำเสนอความเป็นจริงเพียงบางส่วน ซึ่งเป็นมุมมองที่ไม่สมบูรณ์ หนีไม่พ้นจากสิ่งที่เรียกว่า “ความย้อนแย้งของวิชาภูมิสารสนเทศ”
เพื่อให้แผนที่เป็นประโยชน์และสื่อความจริงได้อย่างเหมาะสม แผนที่ที่แม่นยำจึงจำเป็นต้องมี “คำโกหกสีขาว” อยู่ด้วยเสมอ
เนื่องจากผู้ใช้แผนที่ส่วนใหญ่มักยอมรับ “คำโกหกสีขาว” บนแผนที่โดยสมัครใจ การที่แผนที่จะโกหกในเรื่องที่ร้ายแรงกว่าจึงไม่ใช่เรื่องยาก ผู้ใช้แผนที่โดยทั่วไปมักเป็นกลุ่มคนที่ไว้วางใจง่าย พวกเขาเข้าใจถึงความจำเป็นในการบิดเบือนรูปร่างทางเรขาคณิตและการละเว้นรายละเอียดบางอย่าง และเชื่อว่าผู้ทำแผนที่รู้จริงว่า “ควรขีดเส้นไว้ตรงไหน” ทั้งในความหมายตรงและความหมายโดยนัย
เช่นเดียวกับสิ่งอื่น ๆ ที่อยู่นอกเหนือความเข้าใจอย่างถ่องแท้ พวกเขามักมอบความไว้วางใจในการทำแผนที่ไว้กับ “นักบวช” ที่เป็นผู้เชี่ยวชาญด้านเทคนิค ซึ่งทำงานให้กับหน่วยงานรัฐบาลหรือบริษัทเอกชน
อย่างไรก็ตาม นักทำแผนที่ไม่ได้รับใบอนุญาตอย่างเป็นทางการ และหลายคนที่มีทักษะในด้านศิลปะเชิงพาณิชย์หรือการใช้โปรแกรมคอมพิวเตอร์กลับไม่เคยเรียนรู้วิชาภูมิสารสนเทศเลย ผู้ใช้แผนที่แทบจะไม่เคยตั้งคำถามกับผู้มีอำนาจเหล่านี้ และก็มักไม่ตระหนักถึงพลังของแผนที่ในฐานะเครื่องมือสำหรับการบิดเบือนความจริงโดยเจตนา หรือแม้กระทั่งการโฆษณาชวนเชิงอย่างแนบเนียน
ด้วยการมาถึงของคอมพิวเตอร์ส่วนบุคคลและการจัดพิมพ์แบบอิเล็กทรอนิกส์ ผู้ใช้แผนที่ในปัจจุบันจึงสามารถ “โกหกตัวเอง” ได้ง่ายโดยไม่รู้ตัว ก่อนยุคคอมพิวเตอร์ส่วนบุคคล การทำแผนที่แบบชาวบ้านส่วนใหญ่ก็เป็นเพียงการวาดแผนที่ด้วยมือลงบนกระดาษเพื่อบอกเส้นทาง ผู้ให้ข้อมูลเส้นทางมีอำนาจควบคุมเต็มที่ทั้งดินสอและกระดาษ และโดยทั่วไปก็ไม่มีปัญหาในการถ่ายทอดเส้นทาง จุดสังเกต และความทรงจำต่าง ๆ จากในหัวลงบนแผนที่
แต่คอมพิวเตอร์ได้เปิดทางให้โปรแกรมเมอร์ นักการตลาด และคนกลางนิรนามอื่น ๆ ที่ไม่มีความรู้ด้านแผนที่ สามารถมีอิทธิพลอย่างมากต่อรูปลักษณ์ของแผนที่ และยังทำให้แผนที่ชาวบ้านยุคใหม่ดูสะอาด เรียบเนียน ใช้สัญลักษณ์ที่เป็นมาตรฐาน และดูสมจริงราวกับมาจาก “นักบวชแห่งโลกแผนที่” แต่บ่อยครั้งที่นักพัฒนาซอฟต์แวร์กลับทำให้ผู้ใช้ทั่วไปสามารถเลือกใช้การฉายแผนที่ที่ไม่เหมาะสม หรือชุดสัญลักษณ์ที่ทำให้เข้าใจผิดได้ง่าย และด้วยความก้าวหน้าของกราฟิกคอมพิวเตอร์ต้นทุนต่ำ “คำโกหกทางแผนที่” ที่ร้ายแรงแต่ไม่ได้ตั้งใจเหล่านี้ จึงอาจดูน่าเชื่อถือและแม่นยำ ทั้งที่ไม่ใช่ความจริงเลย
ความเป็นไปได้ในการใช้แผนที่เพื่อเจตนาแอบแฝงนั้นมีมากกว่าการบิดเบือนโดยเจตนาที่นักทำแผนที่ที่เป็นนักการเมืองบางคนใช้ หรือข้อผิดพลาดทางอิเล็กทรอนิกส์ที่เกิดจากผู้ไม่มีความรู้ด้านแผนที่
หากมีคำเตือนเพียงหนึ่งข้อที่สามารถทำให้ผู้ใช้แผนที่ตระหนักถึงความไร้เดียงสา—ที่แม้จะก่ออันตรายแต่กลับแพร่หลาย—คำนั้นก็คือ “แผนที่หนึ่งแผ่นเป็นเพียงหนึ่งในจำนวนที่อาจไม่มีที่สิ้นสุดของแผนที่ที่สามารถสร้างขึ้นได้จากสถานการณ์เดียวกันหรือข้อมูลชุดเดียวกัน”
ประโยคในเครื่องหมายคำพูดนี้สะท้อนถึงคำเตือนง่าย ๆ ซึ่งกลับถูกมองข้ามอยู่บ่อยครั้ง
ช่างเป็นเรื่องง่ายเหลือเกินที่จะลืม และช่างน่าคิดเมื่อย้อนระลึกได้ว่าผู้สร้างแผนที่สามารถทดลองได้อย่างเสรีกับสิ่งที่จะแสดง การวัดค่าต่าง ๆ ขอบเขตของพื้นที่ และสัญลักษณ์ที่ใช้ และสามารถเลือกแผนที่ที่นำเสนอประเด็นของตนได้ดีที่สุด หรือแม้แต่สนับสนุนอคติของตนเองโดยไม่รู้ตัว ผู้ใช้แผนที่จึงต้องตระหนักไว้ว่า “ใบอนุญาตทางภูมิศาสตร์” นั้นเปิดกว้างเป็นอย่างยิ่ง
