พื้นที่กักเก็บคาร์บอนสำคัญในป่าฝนเขตร้อนของออสเตรเลียได้เปลี่ยนจาก “แหล่งดูดซับคาร์บอน” เป็น “แหล่งปล่อยคาร์บอน” แล้ว

แนวทางหนึ่งในการต่อสู้กับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ คือการปกป้องผืนป่าธรรมชาติ เนื่องจากป่าช่วยดูดซับคาร์บอนจากการเผาไหม้เชื้อเพลิงฟอสซิลและกักเก็บคาร์บอนไว้เป็นจำนวนมาก

แต่การวิจัยใหม่ของเราที่ศึกษาป่าฝนเขตร้อนของออสเตรเลียได้ท้าทายสมมติฐานที่ว่า ป่าจะยังคงดูดซับคาร์บอนได้มากกว่าการปล่อยออก

เราพบว่าในช่วงครึ่งศตวรรษที่ผ่านมา เมื่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศรุนแรงขึ้น ป่าได้ดูดซับคาร์บอนและเปลี่ยนเป็นเนื้อไม้ในลำต้นและกิ่งก้านของต้นไม้น้อยลงเรื่อย ๆ

ชีวมวลไม้ (woody biomass) ซึ่งเป็นแหล่งกักเก็บคาร์บอนขนาดใหญ่และค่อนข้างคงที่ในป่า เป็นตัวบ่งชี้สุขภาวะของระบบนิเวศที่สำคัญ

ผลที่เกิดขึ้นชัดเจนมากจนทำให้ชีวมวลไม้ของป่าเหล่านี้เปลี่ยนจาก “แหล่งดูดซับคาร์บอน” กลายเป็น “แหล่งปล่อยคาร์บอน” ซึ่งหมายความว่าคาร์บอนถูกปล่อยกลับสู่บรรยากาศ เพราะต้นไม้ตายเร็วเกินกว่าที่ต้นไม้รุ่นใหม่จะเติบโตมาทดแทนได้ทัน

นี่เป็นครั้งแรกที่พบว่าชีวมวลไม้ในป่าฝนเขตร้อนเปลี่ยนจากการเป็นแหล่งดูดซับมาเป็นแหล่งปล่อยคาร์บอน โดยผลการวิจัยของเราชี้ว่าการเปลี่ยนแปลงนี้น่าจะเกิดขึ้นเมื่อราว 25 ปีก่อน

ยังไม่แน่ชัดว่าป่าฝนเขตร้อนของออสเตรเลียจะเป็น “สัญญาณเตือนล่วงหน้า” ให้กับป่าฝนเขตร้อนทั่วโลกหรือไม่

เราพบอะไร?

ตั้งแต่ปี 1971 นักวิทยาศาสตร์ได้ติดตามต้นไม้ราว 11,000 ต้นในพื้นที่ป่าฝนเขตร้อน 20 แห่งทางตะวันออกเฉียงเหนือของออสเตรเลีย ซึ่งปัจจุบันอยู่ในเครือข่ายการวิจัย Queensland Permanent Rainforest Plots Network

งานวิจัยระยะยาวกว่า 49 ปีนี้ถือเป็นหนึ่งในโครงการติดตามป่าฝนที่ยาวนานและครอบคลุมที่สุดในโลก

เราวิเคราะห์ข้อมูลเหล่านี้และพบสัญญาณที่ชัดเจนว่า ชีวมวลไม้ได้เปลี่ยนจากแหล่งดูดซับเป็นแหล่งปล่อยคาร์บอนเมื่อประมาณ 25 ปีก่อน

สาเหตุหนึ่งคือ ต้นไม้ตายเร็วกว่าที่เคยถึงสองเท่า

ต้นไม้ในป่าฝนเขตร้อนมักปรับตัวให้เข้ากับสภาพอากาศที่อบอุ่นและชื้น แต่เมื่อภูมิอากาศเปลี่ยนแปลง พวกมันต้องเผชิญกับอุณหภูมิที่รุนแรงขึ้นและสภาพแห้งแล้งมากขึ้น เหตุการณ์สุดขั้วเหล่านี้สามารถทำลายเนื้อไม้และใบไม้ ทำให้การเติบโตในอนาคตลดลงและอัตราการตายของต้นไม้เพิ่มขึ้น

นอกจากนี้ เรายังพบว่าการเสียหายจากพายุไซโคลนทำให้ความสามารถของป่าในการดูดซับคาร์บอนลดลง โดยเฉพาะในพื้นที่ทางเหนือของรัฐควีนส์แลนด์ ซึ่งพายุไซโคลนมีแนวโน้มรุนแรงขึ้นและอาจเคลื่อนตัวลงใต้ในอนาคต ส่งผลต่อพื้นที่ป่าใหม่ ๆ

แล้วคาร์บอนไดออกไซด์ไม่ใช่อาหารของพืชหรือ?

การเผาไหม้เชื้อเพลิงฟอสซิลและกิจกรรมของมนุษย์ได้เพิ่มระดับคาร์บอนไดออกไซด์ในบรรยากาศ ซึ่งโดยหลักการแล้วควรทำให้พืชดูดซับ CO₂ ได้มากขึ้นและเติบโตได้ดีขึ้น

แบบจำลองระบบโลกจึงคาดการณ์ว่าระดับ CO₂ ที่สูงขึ้นจะกระตุ้นให้ป่าฝนดูดซับคาร์บอนได้มากขึ้น

ภาพถ่ายจากดาวเทียมยังแสดงให้เห็นว่าหลังคาป่าฝนทางตะวันออกของออสเตรเลีย “เขียวขึ้น” กว่าช่วงทศวรรษ 1980 ราว 20% ซึ่งบ่งชี้ว่าพืชใบไม้หนาขึ้นจาก CO₂ ที่เพิ่มขึ้น

แต่ข้อมูลของเราแสดงให้เห็นว่า การเขียวขึ้นของเรือนยอดไม่ได้หมายถึงการกักเก็บคาร์บอนในลำต้นและกิ่งก้านเพิ่มขึ้น

เพราะการเติบโตของต้นไม้อาจถูกจำกัดด้วยปัจจัยอื่น เช่น น้ำ สารอาหาร และความร้อน

งานวิจัยอีกชิ้นหนึ่งที่ทดลองเพิ่มระดับ CO₂ อย่างเทียมก็พบว่า คาร์บอนส่วนเกินที่ต้นไม้ดูดซับไม่ได้ถูกเก็บเป็นเนื้อไม้เพิ่มขึ้น แต่กลับถูกปล่อยออกอย่างรวดเร็วผ่านรากและจุลินทรีย์ในดินแทน

แล้วแหล่งคาร์บอนอื่น ๆ ในป่าล่ะ?

การจะวัดว่าความสามารถของป่าโดยรวม (รวมถึงไม้ ราก ใบ และดิน) ในการกักเก็บคาร์บอนลดลงหรือไม่นั้นเป็นเรื่องท้าทาย

เครื่องมือเฉพาะทางที่เรียกว่า eddy covariance towers ซึ่งวัดการเคลื่อนไหวของ CO₂ เข้า–ออกจากระบบนิเวศ อาจช่วยได้

แต่ขณะนี้มีข้อมูลเพียง 15 ปีจากไซต์ป่าเขตร้อนในออสเตรเลียเพียง 3 แห่งเท่านั้น ทำให้เรายังไม่สามารถประเมินผลกระทบได้เต็มรูปแบบ

ถึงอย่างนั้น เราทราบว่าคาร์บอนในเรือนยอดและดินมักสลายและปล่อยกลับสู่อากาศเร็วกว่าคาร์บอนในเนื้อไม้ ดังนั้นแม้ป่าฝนของออสเตรเลียยังคงเป็นแหล่งกักเก็บคาร์บอนขนาดใหญ่ แต่ก็อาจไม่มั่นคงเหมือนในอดีต

ความสำคัญของข้อมูลระยะยาว

เมื่อผู้คนเดินทางไปเยือนป่าฝนเขตร้อนของออสเตรเลีย พวกเขาจะเห็นผืนป่าที่เขียวขจีและต้นไม้ขนาดใหญ่ที่อุดมด้วยคาร์บอน การเปลี่ยนแปลงที่เราพบนั้นมองไม่เห็นด้วยตา แต่ปรากฏชัดในข้อมูลเท่านั้น

หากไม่มีข้อมูลระยะยาวที่มีคุณภาพสูง สัญญาณเหล่านี้แทบจะตรวจจับไม่ได้เลย ทว่างานวิจัยระยะยาวกลับถูกคุกคามจากการขาดแคลนงบประมาณอย่างต่อเนื่อง

ออสเตรเลียมีศักยภาพที่จะเป็นผู้นำระดับโลกด้านวิทยาศาสตร์ระบบนิเวศเขตร้อน ดังนั้นรัฐบาลควรรักษาและสนับสนุนการติดตามข้อมูลระยะยาวเหล่านี้ เพื่อสอดคล้องกับพันธกรณีด้านความหลากหลายทางชีวภาพและการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก

ป่าฝนอาจไม่ใช่ “ผู้ช่วยกอบกู้ภูมิอากาศ” อีกต่อไป

การที่ชีวมวลไม้ในป่าฝนของออสเตรเลียกลายเป็นแหล่งปล่อยคาร์บอนสุทธิมีความหมายสำคัญ

ผลลัพธ์นี้ท้าทายความหวังที่ว่าเราจะพึ่งพาป่าเป็นตัวดูดซับคาร์บอนส่วนเกินจากชั้นบรรยากาศได้ในอนาคต

เรายังไม่ทราบแน่ชัดว่าป่าฝนเขตร้อนทั้งหมดทั่วโลกจะตอบสนองในทิศทางเดียวกันหรือไม่ หลักฐานในปัจจุบันแสดงภาพที่หลากหลาย — ป่าฝนในอเมริกาใต้เริ่มมีความสามารถในการดูดซับคาร์บอนลดลง ขณะที่ในแอฟริกายังไม่พบแนวโน้มเช่นนั้น

อย่างไรก็ตาม ป่าฝนเขตร้อนทั่วโลกยังคงเป็นแหล่งกักเก็บคาร์บอนและความหลากหลายทางชีวภาพที่สำคัญ การปกป้องป่าเหล่านี้จึงยังคงเป็นสิ่งจำเป็น แม้พวกมันจะเผชิญความเสี่ยงจากวิกฤตภูมิอากาศมากขึ้นก็ตาม

เรียบเรียงจาก https://theconversation.com/a-crucial-store-of-carbon-in-australias-tropical-forests-has-switched-from-carbon-sink-to-carbon-source-262955?fbclid=IwdGRleANel15leHRuA2FlbQIxMQABHpuh-CBbhuftcyF3HQ87CrKGVgTZWITPysUxiJxjcoOkySN0lSw-hrb42EMZ_aem_rLK7iygjJErd4n4rxYLMYg