ต้นทุนของถ่านหิน : เมืองอิโลอิโลยืนหยัดสู้ “ถ่านหินยักษ์”

เมืองอิโลอิโล(Iloilo) ที่ซึ่งเป็นที่รู้จักในฐานะ “หัวใจของฟิลิปปินส์” มีความเห็นแตกต่างกันเป็นสองฝ่าย

เหตุผลน่ะหรือ? นั่นก็เพราะโครงการโรงไฟฟ้าถ่านหินแห่งใหม่นั่นเอง

เมื่อคุณเข้าไปในเมือง ก็จะเห็นการแบ่งแยกได้อย่างชัดเจน มีป้ายนับร้อยๆ แขวนอยู่ทั่วเมือง ครึ่งหนึ่งบอกว่า “ถ่านหินนี่แหละใช่!” แต่อีกครึ่งกลับบอกว่า “เราไม่เอาถ่านหิน!” และหากพิจารณาดูป้ายเหล่านั้นให้ดีๆ กลุ่มที่ตอบว่าใช่นั้น ป้ายของพวกเขาดูมีราคาและใช้การพิมพ์อย่างมืออาชีพ แต่พวกที่ตอบว่าไม่นั้นเกือบทั้งหมดเป็นป้ายที่เขียนเอง

นี่คือปัญหาส่วนหนึ่ง การสนับสนุนโรงไฟฟ้าถ่านหินใหม่นั้นมาจากเจ้าหน้าที่รัฐบาลและกลุ่มนักธุรกิจผู้ร่ำรวย ตรงกันข้ามฝ่ายที่คัดค้านกลับมาจากกลุ่มคนจำนวนมากและหลากหลายในสังคมรวมไปถึงโบสถ์คาทอลิกที่มีบารมีกว้างขวาง แพทย์ ศาสตราจารย์ วิศวกร นักธุรกิจผู้รู้แจ้ง ผู้นำประชาสังคมและนักเรียนนักศึกษา

ทั้งหมดทั้งมวลนั้นก็ได้ปรากฏให้เห็นถึงสิ่งหนึ่งที่ชัดเจน นั่นก็คือ แทนที่จะแก้ไขปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและผลกระทบต่อคนยากจนอย่างจริงจัง แต่รัฐบาลของประธานาธิบดีอาร์โรโยกลับสนับสนุนเอกชนและการขยายโรงไฟฟ้าถ่านหินของฟิลิปปินส์แทน อย่างไรก็ตามกลุ่มผู้คัดค้านก็มีเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ

กลุ่มไรส์(RISEs)ลุกฮือ

แม้กลุ่มผู้คัดค้านจะมาจากหลากพื้นเพ แต่พวกเขาก็รวมกันเป็นกลุ่มเป็นระบบได้ ในปี 2546 ประชาชนกลุ่มนี้ได้ก่อตั้งกลุ่ม Responsible Ilongos for Sustainable Energy (RISE) ขึ้นมา เป้าหมายอันดับแรกของพวกเขาก็คือการหยุดยั้งการก่อสร้างโรงไฟฟ้าถ่านหินที่หมู่บ้านประมงอะจุย(Ajuy) ในตอนเหนือของอิโลอิโลและรณรงค์การพัฒนาที่ยั่งยืนผ่านการใช้พลังงานหมุนเวียน

กลุ่มไรส์(RISE) แสดงให้เห็นถึงประสิทธิภาพในทันทีเมื่อสามารถทำให้โครงการสร้างโรงไฟฟ้าถ่านหินที่หมู่บ้านประมงอะจุยต้องเลื่อนออกไป จนกระทั่งผู้ให้เงินทุนซึ่งก็คือ เค็บโก(KEPCO) ถอนตัวและถ่ายโอนโครงการไปยังตอนใต้ของเมืองชายฝั่งในบาบาเต้ (Banate) โดยหวังว่าจะเผชิญกับการคัดค้านน้อยลง และนี่ก็เป็นอีกครั้งที่กลุ่มไรส์(RISE) โน้มน้าวให้คณะกรรมการจังหวัดปฏิเสธข้อเสนอโครงการสำเร็จ

แต่เป็นเรื่องน่าเศร้าที่นี่ยังไม่ใช่จุดจบของเรื่องนี้ แผนการสร้างโรงไฟฟ้าถ่านหินได้ย้ายที่อีกครั้งและครั้งนี้ย้ายไปที่เมืองอิโลอิโลและกลุ่มไรส์(RISE) เองก็ย้ายตามไปเช่นกัน

ออโรรา – เรื่องเล่าของการต่อต้าน

ออโรรา อะเลอต้า ลิม(Aurora Alerta Lim)เป็นสุภาพสตรีผู้มุ่งมั่น เธอเพิ่งเกษียณจากตำแหน่งผู้ช่วยอธิการบดีคณะสิ่งแวดล้อม มหาวิทยาลัยฟิลิปปินส์ภาคกลาง(Central Philippine University) เธอเป็นผู้ผลิตรายการและเป็นพิธีกรร่วมในรายการทอล์คโชว์ด้านสิ่งแวดล้อมสำหรับสถานีโทรทัศน์ของมหาวิทยาลัย และก็ยังเป็นหนึ่งในผู้นำการรณรงค์ของกลุ่มไรส์ (RISE) “สิ่งที่ท้าทายที่สุดนั้น” เธอกล่าวกับเรา “ก็คือการขาดความกระตือรือร้นด้านปัญหาโลกร้อนของรัฐบาลทั้งในระดับประเทศและเมือง ทางรัฐบาลอนุมัติการใช้ถ่านหินเพื่อไฟฟ้า ทั้งที่เราก็ได้เตือนแล้วถึงผลกระทบที่ร้ายแรงต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ”

ความกังวลดังกล่าวที่มีต่อผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงทางสภาพภูมิอากาศเป็นปัญหาร้ายแรงของฟิลิปปินส์ ในปี 2550 หมู่เกาะฟิลิปปินส์ถูกบันทึกรายชื่อเอาไว้โดยองค์กรเยอรมันวอทช์(Germanwatch) ว่าเป็นประเทศที่มีความเสี่ยงสูงที่สุดที่จะได้รับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ เมื่อเดือนพฤศจิกายน ปี 2550 ฟิลิปปินส์ก็ถูกโจมตีด้วยพายุไต้ฝุ่นที่ร้ายแรงหลายต่อหลายครั้งส่งผลให้ผู้คนกว่า 200,000 คนต้องอพยพถิ่นฐาน นอกจากนี้ยังต้องประสบกับภาวะภัยแล้งและยังมีเกาะกว่า 7,107 เกาะที่มีความเสี่ยงจะถูกคุกคามจากระดับน้ำทะเลที่สูงขึ้น เหล่านี้เป็นหลักฐานอันดีของผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศ แต่รัฐบาลก็ยังคงยึดมั่นถือมั่นอยู่กับการใช้พลังงานถ่านหินต่อไป

ต่อสู้กับคำลวง

งานส่วนใหญ่ของออโรรา (หรือทิทา ออ(Tita Au)ดังที่เพื่อนของเธอเรียก) และกลุ่มนักรณรงค์ด้านสิ่งแวดล้อมของเธอก็ทำงานหลักในการโต้ตอบคำโกหกและความจริงเพียงครึ่งเดียวที่กลุ่มผู้สนับสนุนการใช้ถ่านหินพูดออกมา เธอยังกล่าวอีกว่าความกระตือรือร้นในการใช้ถ่านหินในเมืองอิโลอิโลส่วนใหญ่เป็นเรื่องโกหก

“มีการสนับสนุนจำนวนมากในการสร้างโรงไฟฟ้าถ่านหินในประเทศเนื่องจากการได้รับข้อมูลผิดๆ ซึ่งรวมไปถึง ‘เทคโนโลยีถ่านหินสะอาด’ และข้อโต้แย้งที่ว่าถ่านหินนั้นมีราคาถูก”

เป็นการง่ายที่จะเห็นว่าทำไมข้ออ้างเหล่านั้นจึงโน้มน้าวใจคนได้ แหล่งพลังงานหลักของเมืองอิโลอิโลนั้นมาจากเครื่องกำเนิดไฟฟ้าพลังดีเซลขนาด 72 เมกะวัตต์ แต่เพราะดีเซลมีราคาแพง ดังนั้น ค่าไฟฟ้าในเมืองนี้จึงอยู่ในอันดับต้นๆ หรือแพงที่สุดในประเทศเลย

ยิ่งไปกว่านั้นเมืองนี้ยังประสบปัญหาไฟดับเป็นประจำ ผู้สนับสนุนโรงไฟฟ้าต่างให้เหตุผลว่าเป็นปัญหาที่เกิดจากไฟฟ้าไม่พอ แต่ความเป็นจริงก็คือต่อให้สร้างโรงไฟฟ้าถ่านหินแห่งใหม่ในเมืองอิโลอิโลขึ้นมาก็ตาม ก็ยังไม่สามารถแก้ปัญหานี้ได้อยู่ดี พลังงานน้อยเกินไปนั้นไม่ใช่ปัญหา การเกิดไฟฟ้าตกนั้นจริงๆ แล้วเกิดมาจากปัญหาในการส่งต่อและกระจายพลังงานนั่นเอง และแม้ค่าไฟจะถูกลงจากการสร้างโรงไฟฟ้าแห่งใหม่แต่ผู้คนที่อาศัยอยู่ในชุมชนนั้นก็ต้องจ่ายส่วนเกินในรูปของผลกระทบที่มาจากโรงไฟฟ้าถ่านหินอยู่ดี ออโรรากล่าว

“สุดท้ายก็ต้องเป็นผู้คนนั่นแหละที่จะต้องแบกรับปัญหาสุขภาพและสิ่งแวดล้อมอันเป็นราคาที่ต้องจ่ายให้กับการเผาไหม้ถ่านหิน”

แม้ว่าการต่อสู้จะยากลำบากและยังมีอิทธิพลของผู้สนับสนุนโรงไฟฟ้าถ่านหินเข้ามายุ่งด้วยก็ตาม แต่ออโรราก็ไม่หวั่นไหว เธอและบุคคลอื่นที่เหมือนเธอต่างก็ทำงานกันอย่างไม่หยุดหย่อนเพื่อที่จะเรียกความสนใจมาสู่หายนะของการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศอันเร่งด่วนและความต้องการของโลกที่มีต่อแหล่งพลังงานที่ยั่งยืนมากกว่านี้

การต่อสู้เพื่ออนาคตที่ยั่งยืน

จากความพยายามในการทำงานของบุคคลเช่นออโรราที่เป็นแรงบันดาลใจให้กลุ่มไรส์(RISE) ในเดือนมีนาคม ปี 2551 ผู้คนหลายพันคนตอบรับเสียงเรียกจากการประชุม Catholic Bishops Conference of the Philippines (CBCP) ในการเข้าร่วมการชุมนุมสวดภาวนาเพื่อเอกสัมพันธ์(ecumenical) ในเมืองอิโลอิโล การชุมนุมแสดงให้เห็นถึงการต่อต้านการใช้ถ่านหิน และสิทธิที่จะเลือกหนทางการพัฒนาที่ยั่งยืน กระทั่งผู้ว่าราชการในจังหวัดข้างเคียงยังออกมาต่อต้านการใช้ถ่านหินและได้กระทำให้เห็นเป็นตัวอย่างแล้วว่าจะรับประกันพลังงานในอนาคตของจังหวัดตนโดยการใช้พลังงานหมุนเวียน เช่น พลังงานลมในการผลิตไฟฟ้า

อย่างไรก็ตาม เจ้าหน้าที่เมืองอิโลอิโล ก็ยังคงหลงเชื่อไปกับคำกล่าวอ้างของอุตสาหกรรมถ่านหินว่าถ่านหินนี้เป็นแหล่งพลังงานที่เป็นไปได้ แม้ว่าจะมีทางเลือกอื่นที่สามารถหามาใช้ได้ ดังที่ออโรราชี้ให้เราเห็น “มันมีแหล่งพลังงานหลากหลายที่อิโลอิโล สามารถเลือกนำมาใช้ได้ เรากำลังผลักดันให้เกิดการใช้พลังงานความร้อนใต้พิภพ (geothermal) แสงอาทิตย์(Solar) พลังงานจากลมและน้ำขนาดเล็ก(wind and micro and mini-hydro power) และพลังงานความร้อนร่วมจากชีวมวล(Biomas Cogeneration)

สถานการณ์และแนวโน้มในอนาคต

การประท้วงในปี 2550 พอจะสร้างความเปลี่ยนแปลงได้บ้างเมื่อกระทรวงสิ่งแวดล้อม (DENR) ได้สั่งระงับใบรับรองด้านสิ่งแวดล้อม (ECC) ของโครงการโรงไฟฟ้าถ่านหินไปหลายเดือน แต่มันก็ยังไม่เพียงพอที่จะหยุดมันไปได้โดยสิ้นเชิง แม้ว่ากลุ่มคัดค้านจะเข้มแข็งสักปานใดแต่ทางโรงไฟฟ้าก็ได้ใบรับรองเมื่อเดือนกันยายนที่ผ่านมาที่เอง

ขณะที่เรื่องนี้ทำให้ภูมิภาคนี้ต้องจ่ายด้วยปัญหาที่มนุษยชาติต้องประสบอีกไม่รู้เท่าไรแต่มันก็ยังไม่ใช่จุดจบ เพราะกลุ่ม RISE ไม่คิดแม้แต่ที่จะยอมแพ้

“ตราบใดที่ยังมีพลเมืองที่เสียสละตนและทุ่มเทเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืนอยู่ล่ะก็ กลุ่มไรส์(RISE) จะเดินหน้าการรณรงค์และทำหน้าที่เป็นยามเฝ้าระวังสิ่งแวดล้อมเช่นนี้ต่อไป”

ในเมืองอิโลอิโล(Iloilo) กลุ่มนักรณรงค์ผู้ทุ่มเทในพื้นที่นั้นมีความรู้ความเข้าใจในเรื่องผลกระทบจากการใช้ถ่านหินที่มีต่อชุมชนของพวกเขา ซึ่งผลกระทบที่ได้มาก็คือ สุขภาพที่เสื่อมโทรม ความเสียหายต่อระบบเศรษฐกิจและคุณภาพชีวิต การต่อสู้ของพวกเขาเหล่านี้ยังเป็นทั้งการปกป้องสิ่งมีชีวิตทั้งหมดบนโลกจากหายนะของการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่ไม่อาจควบคุมได้อีกด้วย

—————–

จาก ต้นทุนจริงของถ่านหิน : ผู้คนและโลกต้องจ่ายให้กับเชืิ้อเพลิงที่สกปรกที่สุดในโลกอย่างไร

จัดพิมพ์ภาษาไทยโดยกรีนพีซเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

คณะผู้เขียน: ดร.อีเรก้า เจอร์บาย, มาไรกา บริทเทน, ไอริช เชง, มาร์ธา คาเมียสกา, เออร์เนส มีแซค, วิคเตอร์ มุนนิค, จายาชรี นานดี, ซารา เพนนิงตัน, เอมิลี โรชอน, นีนา ชลูลซ์, นาฮิญา ชาฮับ, จูเลียน วินเซนต์และเมง ไว เรียบเรียงโดย: รีเบคกา ชอต แอนด์เดอะไรเตอร์

บรรณาธิการแปลและเรียบเรียงภาคภาษาไทย : ธารา บัวคำศรี