เรื่อง : ธารา บัวคำศรี

กรณีเรือลากจูงบรรทุกถ่านหิน 1,700 ตันล่มบริเวณปากอ่าวแม่น้ำเจ้าพระยา แถบวัดอโศการาม ต.บางปู อ.เมืองสมุทรปราการอันเนื่องมาจากคลื่นลมแรง ในคืนวันที่ 22 พฤษภาคม 2558 เป็นเหตุการณ์ที่สะท้อนให้เห็นอย่างดีว่าอุบัติเหตุเรือบรรทุกถ่านหินเป็นผลให้ถ่านหินที่ยังไม่ได้เผาไหม้เข้าสู่สิ่งแวดล้อมทางทะเลและส่งผลกระทบร้ายแรงต่อระบบนิเวศได้

การที่รองอธิบดีกรมควบคุมมลพิษ จงจิตร์ นีรนาทเมธีกุล บอกว่า เนื่องจากถ่านหินมีคุณสมบัติไม่ละลายน้ำและมีความแข็งโดยจะจมลงไปกองใต้ท้องทะเล ดังนั้นในเชิงความเป็นมลพิษจึงไม่มีผลกระทบที่น่าเป็นห่วง(1) เป็นข้อสรุปที่หยาบเกินไปโดยมองข้ามหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ด้านผลกระทบทางชีวภาพของถ่านหิน (ที่ยังไม่ได้เผาไหม้)ในสิ่งแวดล้อมทางทะเล ตลอดจนความเป็นพิษของสารปนเปื้อนของถ่านหินในสิ่งมีชีวิตและประชากรสิ่งมีชีวิต

การศึกษาพบว่า ความเข้มข้นของละอองถ่านหินแขวนลอยที่เพิ่มขึ้นในแหล่งน้ำทำให้เกิดรอยขีดข่วนในพืชและสัตว์ที่อาศัยอยู่บนพื้นทะเลหรือเกิดรอยขีดข่วนต่อโครงสร้างเช่น โขดหินและเสาของท่าเทียบเรือได้ ความเป็นไปได้และความรุนแรงของผลที่จะเกิดขึ้นนี้ขึ้นอยู่ความเข้มข้น ขนาดและมุมของเศษถ่านหินรวมถึงความแรงของกระแสน้ำ

ปริมาณของอนุภาคถ่านหินมีผลกระทบต่อสิ่งมีชีวิตในน้ำ อนุภาคถ่านหินที่แขวนลอยในน้ำยังบดบังแสงแดดที่ส่องลงไปยังพื้นทะเล เช่นเดียวกับอนุภาคแขวนลอยอื่นๆ  ซึ่ง มีผลทำให้ลดการเจริญเติบโตของพืช เช่น พืชทะเล(seaweeds), หญ้าทะเล(seagrasses)และสาหร่ายขนาดเล็กมาก(micro algae) เป็นต้น ลักษณะของผลกระทบจะขึ้นอยู่กับจำนวนและขนาดของอนุภาคถ่านหินแขวนลอย ระยะเวลาที่สิ่งมีชีวิตสัมผัสกับอนุภาคถ่านหินและความขุ่นของน้ำในเวลานั้น (2)

การตกตะกอนของเศษผงถ่านหินลงบนพื้นผิวของพืชที่อยู่เหนือน้ำและใต้น้ำสามารถทำให้เกิดการลดความสามารถสังเคราะห์แสงของพืชเหล่านั้นได้ ตัวอย่างเช่น พบการสะสมของฝุ่นถ่านหินตามกิ่ง ก้าน ใบและลำต้นของพืชในป่าชายเลนในเขตท่าเรือส่งออกถ่านหินที่ใหญ่ที่สุดของแอฟริกาใต้ที่อ่าวริชาร์ด(Richards) ทำให้การแลกเปลี่ยนคาร์บอนไดออกไซด์และ chlorophyll fluorescence ลดลงร้อยละ 17–39 แม้ไม่มีหลักฐานว่าผงถ่านหินมีความ เป็นพิษต่อใบไม้หรือไม่ แต่พืชในป่าชายเลนที่อยู่ใกล้กับแหล่งกำเนิดฝั่งถ่านหินจากท่าเรือส่งออกถ่านหินมีสภาพที่เสื่อมโทรมมากกว่าเมื่อเทียบกับพืชในป่าชายเลนที่อยู่ห่างออกไป

อนุภาคแขวนลอยของถ่านหินอาจทำให้เกิดการอุดตันในระบบการกินและการหายใจของสัตว์ทะเลหลายชนิด การลดความสามารถการรับอาหารและการหายใจสามารถส่งผลต่ออวัยวะในร่างกายของสัตว์ทะเลเหล่านั้น ในกรณีของหอยสองฝา(bivalve molluscs) การอุดตันของถ่านหินทำให้อัตราและประสิทธิภาพการกินลดลงหรือบางครั้งหยุดไปเลย มีเหตุผลพอที่จะกล่าวได้ว่า กลุ่มสัตว์ทะเลที่ไม่ค่อยทนทานต่อระดับที่สูงมากขึ้นของอนุภาคแขวนลอยในน้ำทะเลอย่างเช่น ฟองน้ำทะเล(sponges) ปะการังแข็ง(scleractinian corals)บางชนิด ใส้เดือนทะเล(serpulid polychaetes) และเพรียงหัวหอม(ascidiand) เป็นต้น จะมีผลกระทบในลักษณะเดียวกัน

เศษถ่านหินที่ยังไม่ได้เผาไหม้จึงสามารถพบได้ทั่วไปในตะกอนดินทะเล โดยเฉพาะในบริเวณที่ใช้จัดเก็บถ่านหิน บริเวณที่มีการขนถ่ายถ่านหิน ตามเส้นทางเดินเรือขนส่งถ่านหิน การศึกษาในสหราชอาณาจักรพบว่า ชายฝั่งทะเลตะวันออกเฉียงเหนือซึ่งมีการทิ้งกากของเสียถ่านหิน ถ่านหินที่ยังไม่ได้เผาไหม้มีสัดส่วนมากถึงร้อยละ 27 ของสสารที่สามารถเผาไหม้ได้ในตะกอนดินชายฝั่ง การที่ถ่านหินมีแรงโน้มถ่วงจำเพาะที่น้อยกว่าองค์ประกอบอื่นๆ ในตะกอนดิน กระแสน้ำจึงสามารถพัดพาเศษถ่านหินขนาดใหญ่และตกตะกอนลงในทรายหรือกรวดที่มีขนาดเล็กกว่าได้

เราต้องไม่ลืมว่าถ่านหินมีคาร์บอนและสารอินทรีย์เป็นองค์ประกอบรวมถึงสารอนินทรีย์ในรูปของความชื้นและแร่ธาตุต่างๆ เมื่อสารอนินทรีย์ในถ่านหินมีปฏิกิริยากับสิ่งแวดล้อมภายนอกจะทำให้เกิดผลลัพธ์ตามมา ถ่านหินที่ยังไม่เผาไหม้เป็นแหล่งกำเนิดอย่างดีของความเป็นกรด ความเค็ม โลหะหายาก ไฮโดรคาร์บอน ปริมาณออกซิเจนที่สารเคมีใช้ในการย่อยสลายสารอินทรีย์(COD) รวมถึงธาตุอาหาร(ที่พืชต้องการในปริมาณมาก)ในสิ่งแวดล้อมทางน้ำซึ่งก่อให้เกิดอันตรายต่อสิ่งมีชีวิตในน้ำได้ โลหะหายากและโพลีไซคลิกอะโรมาติก ไฮโดรคาร์บอน(PAHs)นั้นเป็นส่วนประกอบสำคัญของถ่านหิน สารประกอบเหล่านี้สามารถซึมออกจากถ่านหินเมื่อสัมผัสกับน้ำ ไม่ว่าจะเป็นในช่วงการจัดเก็บถ่านหินไว้ในลานกอง หรือจากการตกหล่นรั่วไหลระหว่างการขนส่งทางทะเลหรือขนถ่าย ณ ท่าเรือ ซึ่งในที่สุดก็จะเข้าปนเปื้อนในสิ่งแวดล้อมทางน้ำ

อุบัติเหตุเรือบรรทุกถ่านหินที่ทะเลไทยนี้อาจมิใช่ครั้งแรกและครั้งสุดท้าย ตราบเท่าที่เรายังมีการใช้ถ่านหินเพิ่มมากขึ้นทั้งในกระบวนการผลิตทางอุตสาหกรรมและใช้เป็นเชื้อเพลิงในโรงไฟฟ้า เมื่อเกิดเหตุขึ้นแล้ว นอกเหนือจากการบังคับใช้กฎหมายที่มีอยู่เพื่อเอาผิดกับผู้ก่อมลพิษ สิ่งที่หน่วยงานรัฐที่เกี่ยวข้องพอทำได้คือการแก้ปัญหาแบบวัวหายล้อมคอก

ในรายงาน EIA ของโครงการท่าเรือคลองรั้วซึ่งจะใช้เป็นจุดขนถ่ายถ่านหินจากต่างประเทศมายังโครงการโรงไฟฟ้าถ่านหินกำลังผลิตติดตั้ง 870 เมกกะวัตต์ที่จังหวัดกระบี่ ได้ระบุชัดเจนว่า พื้นที่ทะเลจีนใต้ อินโดจีน อินโดนีเซียและฟิลิปปินส์เป็นเส้นทางขนส่งถ่านหินมายังโครงการ เป็นพื้นที่ที่เกิดอุบัติเหตุมากที่สุด ในรายงาน EIA ระบุว่าได้เลือกใช้เรือบรรทุกถ่านหินขนาด 10,000 เดทเวทตันในการขนส่งถ่านหิน ในการแง่ของการเกิดอุบัติเหตุ จัดเป็นอันดับที่ 3 ในบรรดา 15 อันดับของการเกิดอุบัติเหตุเรือทั่วโลก (4) ผู้จัดทำรายงานคือบริษัททีม คอนซัลติ้ง ได้อ้างถึงข้อมูลของสถิติการจราจรทางน้ำของกรมเจ้าท่าว่าในปี 2552 มีเรือขนส่งถ่านหินเกิดอุบัติเหตุกระแทกเพียง 1 ครั้ง และนับตั้งแต่โรงไฟฟ้าบีแอลซีพีที่นิคมอุตสาหกรรมมาบตาพุดดำเนินการมาไม่มีการรายงานว่ามีการโดนกันของเรือขนถ่ายถ่านหิน จึงสรุปว่า โอกาสของการเกิดอุบัติเหตุระหว่างการขนส่งถ่านหินนั้นมีน้อย

อย่างไรก็ตาม ในแง่ของความรุนแรง ผู้จัดทำรายงานคือบริษัททีม คอนซัลติ้ง ได้สรุปว่า “ในกรณีของอุบัติเหตุของเรือบรรทุกถ่านหิน มีค่าโอกาสการเกิดอยู่ที่ระดับ 2 (โอกาสน้อย) และค่าความรุนแรงอยู่ที่ระดับ 4 (เกิดผลกระทบต่อบุคคลและทรัพย์สิน) ดังนั้น การประมาณระดับความเสี่ยงจึงอยู่ที่ระดับ 8 (ทรัพย์สินเสียหายมากและต้องหยุดการผลิตในบางส่วน)

แทบจะไม่ต้องกล่าวเลยว่า นี่คือการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมที่ต่ำกว่าความเป็นจริงอย่างน่าละอาย การขนถ่ายถ่านหินจากต่างประเทศโดยเรือขนาด 10,000 เดทเวทตัน ประมาณ 200-300 เที่ยวต่อปี ตรงมายังท่าเทียบเรือบ้านคลองรั้วต้องผ่านเข้าไปในเขตพื้นที่คุ้มครองสิ่งแวดล้อมในบริเวณที่ 2 ซึ่งเป็นเขตอนุรักษ์แหล่ง หญ้าทะเล แนวปะการังและแห่งอาหารของชุมชน และในบริเวณที่ 3 ซึ่งเป็นเขตอนุรักษ์เพื่อการเพาะพันธุ์สัตว์น้ำ ในขณะที่พื้นที่ตั้งโครงการท่าเทียบเรือนั้นอยู่ในเขตพื้นที่ชุ่มน้ำปากแม่น้ำกระบี่

ในมาตรา 3 ของอนุสัญญาว่าด้วยพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระหว่างประเทศโดยเฉพาะเป็นแหล่งที่อยู่อาศัยของนกน้ำหรืออนุสัญญาแรมซาร์ ประเทศไทยในฐานะภาคี “จักต้องวางแผนและดำเนินการเพื่อส่งเสริมการอนุรักษ์พื้นที่ชุ่มน้ำซึ่งได้บรรจุไว้ในทะเบียนและการใช้ประโยชน์พื้นที่ชุ่มน้ำในดินแดนของตนอย่างชาญฉลาดให้มากที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้” และ “จักต้องดำเนินการให้ได้รับแจ้งโดยเร็วที่สุดหากลักษณะทางนิเวศของพื้นที่ชุ่มน้ำใดๆ ในดินแดนของตนและที่บรรจุอยู่ในทะเบียนได้ถูกเปลี่ยนแปลงหรือกำลังเปลี่ยนแปลงหรือมีแนวโน้มว่าจะเปลี่ยนแปลง อันเป็นผลมาจากการพัฒนาทางเทคโนโลยี ภาวะมลพิษ หรือการรบกวนอื่นๆ จากมนุษย์ ข้อมูลเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงนั้นจักต้องถูกส่งไปโดยไม่ชักช้ายังองค์กรหรือ รัฐบาลที่รับผิดชอบการดำเนินงานของสถาบันดังระบุในมาตรา 8” (ซึ่งในที่นี้คือ สหพันธ์นานาชาติเพื่อการอนุรักษ์ธรรมชาติและทรัพยากรธรรมชาติ หรือ IUCN)

ดังนั้น หากเรือขนส่งถ่านหินล่มในทะเล ระบบนิเวศพื้นที่ชุ่มน้ำ ชายฝั่งทะเลและทะเลที่ค้ำจุนสังคมมนุษย์นั่นแหละคือเดิมพันหมายเหตุ:

(1)http://www.msn.com/th-th/news/video/คพชี้มลพิษเรือถ่านหินล่มไม่น่าห่วง/vp-BBkdeu7

(2) Michael J. Ahrens & Donald J. Morrisey, “Biological Effects of Unburnt Coal in the Marine Environment”, Oceanography and Marine Bilology : An Annual Review, 2005, 43, 69-122.

(3) อ้างแล้ว

(4) การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทยและบริษัททีม คอนซัลติ้ง เอนจิเนียริ่งแอนด์แมเนจเมนต์ จำกัด, ร่างรายงานการวิเคราะห์ผลกระทบสิ่งแวดล้อมโครงการท่าเทียบเรือบ้านคลองรั้ว จังหวัดกระบี่, กันยายน 2557.

Leave a Reply

We use cookies to personalise content and ads, to provide social media features and to analyse our traffic. We also share information about your use of our site with our social media, advertising and analytics partners. View more
Cookies settings
Accept
Privacy & Cookie policy
Privacy & Cookies policy
Cookie name Active
  Military VS Climate Security : The 2011 Budget Compareสถาบันนโยบายศึกษาในสหรัฐอเมริกา จัดทำรายงานประจำปีเรื่อง Military VS Climate Security : The 2011 Budget Compare" ออกมาเมื่อเร็วๆ นี้ เนื้่อหาในรายงานระบุว่า ตอนนี้กลาโหมของสหรัฐฯ รู้แล้วว่า การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ(climate change) ถือเป็น "ตัวคูณของภัยคุกคามด้านความมั่นคง" หลักฐานประการหนึ่งคือ นับตั้งแต่ปี 2008 เป็นต้นมา งบประมาณของรัฐบาลสหรัฐฯ เองได้ถูกแบ่งสรรปันส่วนไปใช้ในเรื่องการจัดการกับเรื่องการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศมากขึ้น ตั้งแต่ปี 2008 และปี 2011 มีการจัดสรรงบโลกร้อนเพิ่มขึ้นเป็นมากกว่าสองเท่า (จาก 7.4 พันล้านเหรียญ เป็น 18.1 พันล้านเหรียญ) กล่าวอีกนัยหนึ่ง ในปี 2008 สหรัฐฯ นั้นใช้งบประมาณราว 94 เหรียญสหรัฐในด้านกลาโหม ต่อทุก ๆ 1 เหรียญสหรัฐที่ใช้ในด้านการจัดการเรื่องการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และในปี 2011 ใช้งบระมาณราว 41 เหรียญสหรัฐในด้านกลาโหม ต่อทุกๆ 1 เหรียญสหรัฐที่ใช้ในด้านการจัดการเรื่องการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ แต่สิ่งที่น่าสนใจก็คือ การเปลี่ยนผ่านของการใช้งบประมาณดังกล่าวนี้ มิได้ทำให้การลงทุนเพื่อทำให้เกิดความมั่นคงด้านสภาพภูมิอากาศมากนักเมื่อเทียบกับขนาดของภัยคุกคามของการเปี่ลยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่เกิดขึ้นและรออยู่ข้างหน้า ยิ่งไปกว่านั้น รายงานนี้ยังได้เปรียบเทียบกรณีศึกษาประเทศจีนว่ามีความก้าวหน้ามากกว่าสหรัฐอเมริกาในเรื่องนี้มาก รายงานระบุว่า ถึงแม้การใช้จ่ายทางการทหารของจีนจะไม่โปร่งใสไปเสียทั้งหมด แต่จีนนั้นใช้งบประมาณ 2-3 เหรียญสหรัฐในด้านกลาโหม ต่อทุก ๆ 1 เหรียญสหรัฐที่ใช้ในด้านการจัดการเรื่องการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ รายงานนี้ ได้สรุปฟันธงว่า ไม่ว่าจะเป็นเหตุผลทั้งในด้านความมั่นคง ทางสิ่งแวดล้อม และทางเศรษฐกิจ การจัดสรรงบประมาณและทรัพยากรในด้านกลาโหมให้กับงบประมาณในการจัดการด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศมากขึ้น เป็นเรื่องที่สมเหตุสมผลสำหรับสหรัฐอเมริกา รายละเอียดของรายงานดาวน์โหลดได้ที่  www.fpif.org/files/2521/mil%20v%20climate%202010.pdf
Save settings
Cookies settings